Zespół

Pracujący w naszym ośrodku psychologowie, psychoterapeuci, pedagog, psychiatra dziecięcy i logopeda są doświadczonymi i stale podnoszącymi swoje kwalifikacje specjalistami. Mamy doświadczenie w renomowanych gabinetach psychoterapii, w poradniach psychologiczno-pedagogicznych, szpitalnych oddziałach psychiatrycznych, szkołach i przedszkolach. Wszyscy nasi psychoterapeuci są członkami Polskiego Towarzystwa Psychologicznego i są superwizowani przez licencjonowanych superwizorów Polskiego Towarzystwa Psychologicznego, Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego oraz Polskiego Towarzystwa Terapii Poznawczo-Behawioralnej.

Poniżej przedstawimy krótko wszystkich członków naszego zespołu. (Więcej informacji obok)

Psychologowie:

Mgr Małgorzata Rymaszewska, psycholog, psychoterapeuta

Prowadzi diagnozę psychologiczną i psychoterapię indywidualną dzieci, młodzieży, osób dorosłych oraz par małżeńskich (również w języku angielskim), Warsztaty Umiejętności Wychowawczych dla Rodziców, seminaria tematyczne dla rodziców i nauczycieli oraz zajęcia przygotowujące do przedszkola.  

Mgr Krystyna Lauk, psycholog, psychoterapeuta

Prowadzi diagnozę psychologiczną i psychoterapię indywidualną dla małych dzieci (również z całościowymi zaburzeniami w rozwoju), dzieci w wieku szkolnym i młodzieży, osób dorosłych oraz konsultacje dla rodziców.  

Mgr Natalia Gutowska, psycholog, psychoterapeuta

Prowadzi diagnozę psychologiczną i psychoterapię indywidualną dzieci oraz konsultacje dla rodziców.

Mgr Joanna Rutkowska, psycholog

Prowadzi diagnozę psychologiczną, terapię grupową oraz terapię poznawczo-behawioralną dzieci i młodzieży (również po ang.).

Mgr Aleksandra Majkowska

Prowadzi psychoterapię rodzin i indywidualną dla dzieci i młodzieży (również po ang.)

Mgr. Joanna Krasuska

Prowadzi psychoterapię rodzin, osób dorosłych i młodzieży (również w języku ang.)

Mgr. Izabela Banasikowska

Prowadzi psychoterapię poznawczo-behawioralną dzieci i młodzieży, diagnozę trudności szkolnych i emocjonalnych, również w języku angielskim.

Mgr Agata Orzechowska, psycholog

Prowadzi diagnozę psychologiczną oraz psychoterapię indywidualną i grupową dzieci i młodzieży.

Mgr Sylwia Gutowska

Prowadzi diagnozę zainteresowań i predyspozycji zawodowych młodzieży i osób dorosłych.

 

Psychiatra

Joanna Brągoszewska, lekarz psychiatra, specjalista psychiatrii dzieci i młodzieży 

 

Pedagog

Mgr Agata Wilkowiecka, pedagog

Prowadzi diagnozę i terapię pedagogiczną  (reedukację) 

 

Logopeda

 Mgr Sylwia Sienkiewicz

 

Sekretariat

Anna Przywuska

Powrót

Uzależnienie od komputera i internetu

UZALEŻNIENIE I NADUŻYWANIE PRZEZ DZIECI I MŁODZIEŻ KOMPUTERA I INTERNETU

 

Od kilku lat z niepokojem obserwujemy w naszym gabinecie wzrost liczby dzieci i młodzieży prezentujących objawy uzależnienia od gier komputerowych i internetu. Chociaż dotychczas w diagnostyce medycznej zjawisko to nie jest oficjalnie rozpoznawane, jednak jego przebieg i skutki bardzo przypominają inne uzależnienia od substancji psychoaktywnych i behawioralne.  W tej chwili w rozpoznawaniu uzależnienia od gier komputerowych i internetu stosuje się kryteria innych uzależnień (szczególnie od hazardu). Badania amerykańskie przeprowadzone przez National Institute on Media and the Family i Uniwersytet Iowa na próbie 1178 dzieci w wieku 8-18 lat ujawniły, że 8,5% z nich miało co najmniej 6 z 11 objawów uzależnienia.

Nie znam tego typu systematycznych badań w Polsce, zjawisko to w naszej praktyce psychologicznej zaczyna jednak przybierać alarmujące rozmiary.  Dlatego uważam, że czas zająć się nim zarówno jako obszarem wymagającym działań profilaktycznych, jak i terapii. 

W ramach naszego babinetu zajmujemy się tym problemem, by pomóc dzieciom i rodzicom wzrastać w nowoczesnym środowisku multimedialnym, bez konieczności doświadczania wszystkich negatywnych objawów uzależnienia, które są tak destrukcyjne dla zdrowego funkcjonowania dziecka i rodziny.

W naszej diagnozie nie skupiamy się tyle na tym, co dziecko robi na komputerze i ile, ale raczej na tym, czego nie robi, bo spędza czas przed komputerem. Dzieci, które są przyprowadzane do naszej poradni zwykle nie mają żadnych przyjaciół, w którymś momencie odmawiają chodzenia do szkoły lub samodzielnych wyjazdów na wakacje, mają coraz gorsze stopnie w szkole, nie mają żadnych innych zainteresowań i planów na przyszłość, są przygnębione, rozdrażnione, złe na cały świat. Jeśli natomiast nastolatek chętnie chodzi do szkoły, komunikuje się z przyjaciółmi - zarówno w sieci jak i w realnym świecie, nie zaniedbuje szkoły, ma zainteresowania i pasje, które rozwija - nawet dzięki komputerowi i możliwościom, jakie ten stwarza, ma z nami serdeczną i bliską więź - uważamy, że nie ma powodu do obaw.

Problem zaczyna się, gdy spostrzegamy, że dziecko zachowuje sie przed ekranem, jakby było w transie; gdy próbujemy ograniczyć czas, który spędza przed komputerem, a ono stawia nam wyraźny opór; gdy zaczyna grać w nocy, kiedy myśli, że wszyscy śpią lub łamie inne zasady, które wyznaczyliśmy dla korzystania z komputera. Wtedy konieczna jest stanowcza interwencja rodziców, a gdy ta jest niemożliwa lub utrudniona - nawet poszukanie pomocy specjalisty.

W czasie rozmów z rodzicami często okazuje się, że stan taki trwa lub pogłębia się od lat, a teraz tylko zaistniała okoliczność, która bardziej go uwidoczniła. Nasza praktyka pokazuje, że dzieci często „uciekają w komputer“, gdy:

  • Między członkami rodziny trwa nierozwiązany konflikt
  • Dzieci nie mają z rodzicami bezpiecznej i serdeczniej więzi;
  • Zaburzona jest struktura rodziny, szczególnie w zakresie hierarchii podsystemów rodziców i dzieci (tzn.... dzieci rządzą)
  • Dzieci mają problemy w nauce (często na skutek trudności z koncentracją uwagi, impulsywnością lub nadruchliwością, zaburzeniami nastroju);
  • Dzieci nie mają wystarczających umiejętności społecznych, by radzić sobie z realnymi sytuacjami w świecie rówieśniczym;
  • Dzieci nie radzą sobie z trudnymi emocjami (lękiem, złością, nudą, smutkiem, samotnością).

Dlatego do pracy z problemem nadużywania lub uzależnienia dziecka od komputera (gier czy internetu) uważamy za konieczne zaangażowanie całej rodziny. 

Jako gabinet psychologiczny dla rodziców i dzieci stawiamy sobie za cel pomóc rodzicom nawiązać na nowo (lub po raz pierwszy) bliską więź z dziećmi poprzez m.in. spędzanie z nimi wolnego czasu oraz angażowanie się w ich czasem nudny i niezrozumiały dla dorosłych świat.  Oferujemy też wsparcie dla rodziców w wypełnianiu przez nich swoich czasem niewdzięcznych zadań rodzicielskich, jakimi są m.in. stawianie granic dzieciom i pilnowanie ich, oraz organizowanie im czasu w sposób, który zapewnia im wszechstronny rozwój.
Duży nacisk w pracy z rodzicami kładziemy na:

  • wzmacnianie poczucia kompetencji rodziców poprzez wskazywanie im potrzeb i możliwości rozwojowych dzieci,
  • na zwiększanie ich zrozumienia dla znaczenia komputera w rozwiązywaniu wyżej wspomnianych trudności dzieci w realnym świecie, oraz
  • na uczenie ich nowych sposobów komunikowania się z dzieckiem.

W pracy z dziećmi za punkt wyjścia przyjmujemy postawienie rzetelnej diagnozy psychiatrycznej (ewentualne rozpoznanie zaburzeń lękowych, depresyjnych, z zachowaniem lub w rozwoju osobowości) i psychologicznej (dotyczącej mechanizmów funkcjonowania dziecka i rodziny).  Następnie dziecko może uczestniczyć w terapii indywidualnej, w czasie której uczy się rozumieć swój problem w radzić sobie z nim w sposób, który sprzyja jego rozwojowi emocjonalnemu, fizycznemu i społecznemu. W następnym etapie, gdy uzależnienie jest już przez dziecko i rodziców kontrolowane zachęcamy dziecko do udziału w terapii grupowej, w czasie której uczy się niezbędnych umiejętności społecznych, których zadaniem jest ochrona przez ponowną ucieczką w uzależnienie.

Zapraszamy do zapoznania się z innymi artykułami dotyczącymi zagadnienia uzależnienia od komputera w naszej zakładce CZYTELNIA:
1. „Jak przetrwać wakacje i uchronić dziecko przed uzależnieniem od komputera”.
2. „Bezpieczne dzieci w sieci”

Autorka:  mgr Małgorzata Rymaszewska, psycholog, Gabinet Rodzice i Dzieci

Źródła:
1. Meghan Vivi „New Facts about Video Game Addiction“.

Powrót

Problemy wychowawcze

Rodzicom dzieci, które sprawiają problemy wychowawcze oferujemy pomoc zarówno indywidualną, jak i grupową.

Spotkania mają na celu zdobycie wiedzy i umiejętności, które pozwolą na podjęcie dialogu i współpracy z dzieckiem, które:

  • nie słucha się
  • jest agresywne, zarówno fizycznie jak i werbalnie
  • wciąż czegoś chce
  • ma napady złości
  • bije się z rodzeństwem
  • boi się ludzi, zwierząt lub przedmiotów
  • nie chce się uczyć
  • jest niesamodzielne
  • ma kłopoty z koncentracją uwagi
  • nie może usiedzieć w miejscu
  • nie chce zostawać samo w pokoju
  • inne

Czego rodzice nauczą się podczas zajęć?

Rodzice nauczą się między innymi: jak stawiać granice, kiedy mówić „nie” a kiedy „tak”, jak się komunikować ze swoim dzieckiem, jak wyciągać konsekwencje, wyciszać negatywne emocje, wzmacniać poczucie własnej wartości ich dziecka.

Powrót

Psychologiczne komplikacje chorób somatycznych

Choroba – szczególnie ciężka i/lub chroniczna - ma ogromny wpływ na psychiczny stan dziecka i adolescenta. Już sama diagnoza, a następnie leczenie, pobyty w szpitalu i konieczne zabiegi i operacje – wszystko to:

  • nasila obawy związane z wyglądem fizycznym,
  • zakłóca proces usamodzielniania się oraz
  • wpływa na relacje z rówieśnikami i członkami rodziny.

W przypadku adolescentów, naturalnie pojawiające się u nich bunt i kryzys tożsamości często przejawiają się w decyzjach o przejmowaniu pełnej kontroli nad swoją chorobą.  Zalecamy się, by skontaktować się z psychologiem lub psychiatrą dziecięcym, kiedy:

  • dziecko lub adolescent zdaje się nie radzić sobie emocjonalnie z ciężarem życia z chorobą;
  • incydenty nie stosowania się do zaleceń medycznych powtarzają się;
  • obserwowany jest regres w rozwoju i/lub młoda osoba staje się nadmiernie zależna;
  • dziecko lub adolescent wycofuje się lub porzuca wszelkie dotychczasowe zainteresowania i aktywność.
Powrót

Moczenie mimowolne i zanieczyszczanie się

Moczenie mimowolne jest to bezwiedne, niezależne od woli oddawanie moczu, w okresie kiedy dziecko powinno już kontrolować funkcje pęcherza. Jeśli dziecko ukończyło 5 lat i od zawsze lub od pewnego czasu bezwiednie oddaje mocz w dzień i/lub z nocy warto zgłosić się z nim do lekarza pediatry oraz urologa i/lub neurologa.  Zanim udacie się z moczącym się dzieckiem do psychologa należy wykluczyć przyczyny neurologiczne i fizjologiczne związane z układem moczowym. Jeśli dziecko mające 5 lat moczy się regularnie, a jest zdrowe, może to oznaczać, że pewne właściwe dla jego wieku potrzeby rozwojowe nie zostały zaspokojone.

Przedłużające się moczenie prowadzi do ograniczenia aktywności społecznej, niepokoju o utrzymanie tajemnicy oraz do zmniejszenia wiary w siebie i problemów interpersonalnych.

Wyróżnia się:

  • Moczenie pierwotne – gdy dziecko nigdy nie pozostawało suche przez 6 kolejnych miesięcy. Gdy dziecko moczy sie jedynie w nocy zwykle bardzo dobrze reaguje na techniki terapii behawioralnej. Natomiast dzieci moczące się nadal w ciągu dnia, wymagają opieki medycznej, a terapii behawioralnej dopiero wtedy, gdy moczenie dzienne zaniknie.
  • Moczenie wtórne - jeśli po co najmniej 6 miesiącach utrzymania suchości dziecko znów zaczęło się regularnie moczyć. 

Samo moczenie się nie jest chorobą, ale objawem jakiejś nieprawidłowości. Może towarzyszyć chorobie układu moczowego czy też układu nerwowego. Choć czasem przyczyną jest infekcja (np. zapalenie cewki moczowej czy pęcherza), u 90% dzieci nie ma żadnych tego typu problemów. 

  • Większość dzieci osiąga kontrolę nocną nad pęcherzem, ponieważ wstrzymują oddawanie moczu lub idą do łazienki, gdy tylko ich mózg zarejestruje oznaki pełnego pęcherza. Aby mogły nauczyć się tej reakcji muszą doświadczyć nieprzyjemnego odczucia związanego z leżeniem w mokrym łóżku. I dla większości dzieci jest ono nieprzyjemne. Nie dla wszystkich jednak. Niektóre - czy to z uwagi na głęboki sen, czy tez z powodu przyzwyczajenia się do spania w tak nieprzyjemnych warunkach nie odczuwają owego dyskomfortu odpowiedzialnego za wyuczenie reakcji warunkowej chodzenia do toalety i po prostu się nie budząL. 

Dlatego, w terapii moczenia u dzieci często stosuje się starą, ale skuteczną metodę behawioralną budzika śródnocnego.  Zadaniem tego urządzenia jest wywołanie negatywnych emocji związanych z oddawania moczu do łóżka poprzez uruchomienie głośnego, nieprzyjemnego alarmu.  Alarm ma pełnić tę samą funkcję, jaką dla większości dzieci pełni mokre łóżko. Terapia z zastosowaniem budzika śródnocnego, to jeden ze sposobów odtworzenia warunków umożliwiających dziecku reakcję aktywnego unikania, tj. wstrzymywania moczu (retencji) podczas snu. Budzik śródnocny działa dzięki wytrenowaniu mięśni dna miednicy do reakcji retencji w czasie snu.

W naszym gabinecie stosujemy metodę pełnozakresowego treningu domowego (FSHT) Artura Hauts’a.  Według różnych badań, czteromiesięczna (a w naszej praktyce zwykle krótsza) terapia budzika śródnocnego może na stałe usunąć problem u 75% dzieci. Poddaje się terapii dzieci od lat 6, które osiągnęły już ważne punkty rozwoju emocjonalnego i społecznego. Oczywiście terapia ta wymaga również zaangażowania rodziny dziecka.

Metoda FSHT składa się z kilku ważnych etapów i pominięcie lub zaniechanie któregokolwiek z nich może zniweczyć dotychczasowe efekty pracy rodziców i dziecka.

Często rodzice, którym proponujemy tego rodzaju terapię obawiają się jej stresującego charakteru. Jednak nasze doświadczenie i doświadczenie prowadzonych przez nas dzieci pokazuje, że stres związany z byciem dzieckiem moczącym się, jest nieporównywalnie większy i bardziej długotrwały. Dlatego metodę tę polecamy wszystkim zdrowym, nie doświadczającym w danym momencie żadnych innych, nadmiernie stresujących doświadczeń życiowych dzieciom.

 

Źródło:  

Hauts, A.C.  (2003) „Terapia behawioralna moczenia mimowolnego” w: A.E. Kazdin i J. R. Weisz (red.) Psychoterapia dzieci i młodzieży. Metody oparte na dowodach. WUJ

Powrót

Zaburzenia odżywiania (anorexia, bulimia, otyłość, niechęć do jedzenia u dzieci)

Co to są zaburzenia odżywiania?

Są dwa podstawowe rodzaje zaburzeń odżywiania: jadłowstręt psychiczny (anorexia nervosa) oraz żarłoczność psychiczna (bulimia nervosa).

W przypadku jadłowstrętu psychicznego pacjent/ka dąży do ograniczenia masy ciała na różne sposoby. Każdorazowo podczas spożywania posiłku towarzyszy jej silny lęk przed przytyciem. Jednocześnie osoby dotknięte tym zaburzeniem nie dostrzegają w swoim wyglądzie niczego niepokojącego, wręcz starają się nadal, pomimo znacznego spadku masy ciała, dążyć do dalszego ograniczania ilościowego i jakościowego spożywanych posiłków.

Dla żarłoczności psychicznej charakterystyczne są epizody gwałtownego objadania się. W krótkim czasie osoba taka zjada bardzo duże ilości jedzenia i ma poczucie utraty kontroli nad tym zachowaniem. Aby zapobiec skutkom przejadania się pacjent stosuje różne metody pozbycia się nadmiaru pożywienia np. prowokując wymioty, intensywnie ćwicząc, stosując środki przeczyszczające.

Co jest przyczyną zaburzeń odżywiania?

W przypadku jadłowstrętu psychicznego i żarłoczności psychicznej uważa się, że przyczyn jest wiele. Na rozwój zaburzenia mają wpływ cechy osobowości pacjenta, zaburzenia hormonalne, czynniki genetyczne, czynniki społeczno- kulturowe oraz problemy rodziny.

Kto może zachorować?

Na jadłowstręt psychiczny chorują 6-12 razy częściej kobiety niż mężczyźni. W 10% początek choroby występuje przed okresem pokwitania, a w 75% przed 25rż. Okres największego zagrożenia to przedział pomiędzy 14 a 18 r.ż. Uważa się, że wzrost w ostatnich latach zachorowań na te chorobę wynika z niewydolności rodziny, wzrostu tempa życia, jak również wzrostu populacji wymagającej interwencji psychiatry dziecięcego.

Bulimia rozpoczyna się później niż jadłowstręt psychiczny tzn. pomiędzy 18 a 25 r.ż. Jednak może dotyczyć znacznie młodszych jak i starszych osób. Kobiety chorują 10 razy częściej niż mężczyźni.

Jakie są objawy zaburzeń odżywiania?

W przypadku jadłowstrętu psychicznego głównym objawem jest znaczny spadek wagi ciała do poniżej norm odpowiednich dla wieku i wzrostu,. Osoby chore często kryją się z ograniczeniem jedzenia, stosują różne sposoby, np. ukrywają jedzenie, noszą obszerne ubranie. Stopniowo oddalają się od rówieśników, zrywają kontakty społeczne. Cała ich uwaga i myśli koncentrują się na jedzeniu, jego kaloryczności i ilości, na jaką mogą sobie pozwolić. Często prowadzi to do rozwoju depresji.

Objawom psychicznym towarzyszą objawy somatyczne, m.in.:

  • zwolnienie czynności serca,
  • spadek ciśnienia tętniczego,
  • nieprawidłowy zapis EKG
  • pojawienie się na ciele owłosienia pod postacią meszku
  • suchość skóry
  • ochłodzenie palców stóp i nóg
  • zanik miesiączki
  • wypadanie włosów na głowie
  • bóle brzucha

Objawy żarłoczności psychicznej to głównie napady objadania się, często w samotności, w nocy - bardzo dużymi ilościami pokarmu, często wielokrotnie przekraczającymi przeciętne ilości. Po ataku osoby chore na bulimię mają uczucie utraty kontroli, wstydu, winy, często myśli samobójcze. Potem następuje okres głodzenia się, aż do następnego ataku obżarstwa. Waga ciała utrzymuje się w normie lub nieznacznie poniżej normy. Nie dochodzi tutaj do zaniku miesiączki, ale cykle menstruacyjne mogą być nieregularne. W wyniku tego typu zaburzeń odżywiania się może dojść do m.in.:

  • zaburzeń elektrolitowych organizmu,
  • niedoborów witamin
  • erozji szkliwa zębów
  • biegunek,
  • zaparć na skutek stosowania środków przeczyszczających
  • nasilonych rozstępów skórnych

Leczenie:

Najważniejszym elementem leczenia jest psychoterapia indywidualna i terapia rodziny. Stosuje się też leczenie farmakologiczne.

W naszym gabinecie rodzinom z dzieckiem z zaburzeniami jedzenia proponujemy terapię poznawczo-behawioralną, wg modelu opracowanego przez Oxford Cognitive Therapy Centre w Wielkiej Brytanii. Leczenie prowadzone jest w trzech fazach:

  • Faza I - Faza behawioralna;  jej celem jest przywrócenie wagi i normalizacja wzorców odżywiania. Praca w tej fazie odbywa się z całą rodziną i polega na ocenie i leczeniu konsekwencji medycznych choroby, psychoedukacji oraz indywidualnej pracy motywacyjnej z dzieckiem.
  • Faza II - Faza poznawcza; w tej fazie odbywa się indywidualna terapia dziecka, przy równolegle prowadzonej przez inne osoby terapii rodziny.
  • Faza III - Zapobieganie nawrotom; praca z rodziną i terapia indywidualna. 

Warunkiem podjęcia się przez nas ambulatoryjnej (poza szpitalem) pracy z adolescentem z zaburzeniami jedzenia i jego rodziną jest pozytywna opinia lekarza psychiatry i BMI (Body Mass Index) równy lub większy od 16.  W czasie leczenia w naszym gabinecie dziecko jest pod stałą opieką psychiatry.

Powrót

Zaburzenia zachowania (nadpobudliwość psychoruchowa, zaburzenia uwagi, zachowania antyspołeczne i opozycyjno-buntownicze)

Zaburzenia zachowania są najczęstszym powodem, dla którego dzieci przyprowadzane są do psychologa lub psychiatry. Specjaliści traktują je zwykle jako wyraz trudności w funkcjonowaniu psychicznym dziecka, które objawiają się w jego zakłócającym zachowaniu i w relacjach z innymi ludźmi. Poniżej przedstawiamy ogólną charakterystykę objawów występujących u dzieci z zaburzeniami zachowania; należy jednak pamiętać, że symptomy mogą być bardzo zróżnicowane u poszczególnych dzieci.

Jakie są objawy zaburzeń zachowania?

Główne kategorie objawów zespołu nadpobudliwości psychoruchowej:

  • Zaburzenia koncentracji uwagi – trudność w skupieniu uwagi i słuchaniu innych, niedbałość o szczegóły, roztargnienie, ciągłe zapominanie o czymś, niezorganizowanie.
  • Impulsywność – podejmowanie działań bez namysłu, często ryzykownych, nieumiejętność czekania na swoją kolej, niecierpliwość, przeszkadzanie innym.
  • Nadruchliwość – dziecko przebywa w ciągłym ruchu, często bezcelowym; gdy musi pozostać w miejscu zaczyna się wiercić, bawić rękoma, wyłącza się z aktywności; jest gadatliwe i nie może powstrzymać się od mówienia; często ma trudność w kontynuowaniu rozpoczętego zadania i je rzuca.

Objawy dziecka z zachowaniami aspołecznymi:

  • Zachowania agresywne – zastraszanie, terroryzowanie innych, stosowanie przemocy fizycznej, zmuszanie do wykonywania czynności seksualnych.
  • Zachowania destrukcyjne – wandalizm, podpalenia, kradzieże.
  • Tendencja do kłamania
  • Zaniedbywanie swoich obowiązków.
  • Skłonność do łamania zasad i norm społecznych – wagarowanie, ucieczki z domu, wczesna inicjacja seksualna.

Charakterystyczne symptomy zaburzeń opozycyjno-buntowniczych:

  • Częste zmiany nastroju.
  • Skłonność do irytacji i złoszczenia się
  • Częste konflikty z dorosłymi
  • Odmowa spełnienia próśb osób dorosłych
  • Ciągłe kwestionowanie reguł postępowania określanych przez dorosłych
  • Oskarżanie innych o własne niepowodzenie
  • Niechęć do podejmowania współpracy z dorosłymi i rówieśnikami
  • Szorstkość w obyciu
  • Odrzucanie wszelkich autorytetów

Jak się diagnozuje zaburzenia zachowania?

Diagnozy najczęściej stawia psycholog lub psychiatra po przeprowadzeniu wnikliwego wywiadu z rodzicami oraz badaniu i obserwacji dziecka. Wczesne wykrycie zaburzeń zachowania i ich leczenie zapobiega pogłębianiu się trudności adaptacyjnych dziecka w środowisku szkolnym i rodzinnym.

Leczenie zaburzeń zachowania

Plan leczenia jest opracowywany indywidualnie dla każdego dziecka, z uwzględnieniem wieku, stanu zdrowia dziecka, głębokości i rodzaju występujących objawów oraz podatności dziecka na określone procedury terapeutyczne.
Program leczenia może zawierać:

  • Psychoterapię dziecka
  • Terapię dziecka w grupie rówieśniczej
  • Zajęcia psychoedukacyjne dla rodziców
  • Terapię rodziny
  • Leczenie farmakologiczne

Zapobieganie zaburzeniom zachowania:

Dotychczas nie są znane metody zapobiegania zaburzeniom zachowania, ale wielu badaczy zwraca uwagę na umiejętności interpersonalne rodziców.

Powrót

Tiki i Zespół Tourette'a

Podstawą podziału tików jest obraz kliniczny oraz okres trwania. Wyodrębnia się:

  • tiki przejściowe,
  • przewlekłe oraz
  • chorobę tikową- zespół Gillesa de la Tourette’a.

Charakterystycznym okresem pojawiania się tików przejściowych jest wiek przedszkolny, tiki dotyczą na ogół mięśni twarzy rzadziej innych grup mięśniowych. Trwają one tygodnie lub miesiące. Jeżeli tiki trwają dłużej to są traktowane jako tiki przewlekłe.

Tiki przewlekłe zazwyczaj obejmują kilka grup mięśniowych (mimowolne ruchy głową, ruchy tułowia i kończyn). Niekiedy mają charakter zbliżony do określonych czynności i w związku z tym niełatwo odróżnić je od czynności natrętnych. W zaburzeniu tym mogą występować tiki głosowe. 

Zespół Gillesa de la Tourette’a jest chorobą tikową. Istotą tej choroby jest występowanie szybkich, powtarzających się ruchów mimowolnych, które dotyczą różnych grup mięśniowych (tzw. tiki motoryczne lub ruchowe). Charakterystyczne dla tego zaburzenia jest występowanie tików głosowych polegających „ na niezależnym od woli, szybkim, wielokrotnym wydawaniu różnych dźwięków i odgłosów bądź bezcelowym, uporczywym wymawianiu jakiejś sylaby lub wyrazu” (Danuta Stomma w „Psychiatrii” pod redakcją Stanisława Dąbrowskiego) oraz zaburzeń mowy.

Bywa tak, że Zespół G.T. jest początkowo rozpoznawany jako tiki przewlekłe. Do rozpoznawania tego zespołu skłaniają uporczywie utrzymujące się tiki licznych grup mięśniowych o znacznym nasileniu, łącznie z wyrazistymi tikami głosowymi. Tiki mogą pojawiać się jednocześnie lub w różnym czasie. Charakterystyczne jest pojawianie się tików wielokrotnie w ciągu dnia, w atakach. Objawy muszą być obecne przez co najmniej rok, aby można było rozpoznać tę chorobę. Zwykle Zespół Tourette’a pojawia się przed 18 rokiem życia. Początek choroby następuje najczęściej w wieku 7-8 lat, a złożone tiki wokalne i motoryczne dołączają się po kilku latach jej trwania.

Najbardziej charakterystycznymi objawami towarzyszącymi są obsesje i kompulsje. W literaturze podkreślona jest różnica pomiędzy „i zachowaniami występującymi u osób z zespołem Tourette’a.(Robertson, Baron- Coen, 2001) czystymi” zaburzeniami obsesyjno- kompulsyjnymi (OCD) oraz podobnymi myślami). Różnica ta polega na „tematyce” obsesji. W OCD dotyczy ona najczęściej brudu, zarazków, lub skażeń, a idąca za tym kompulsja to nadmierne mycie się. W zespole Tourette’a obsesyjne myślenia dotyczy symetrii, liczenia oraz seksu i przemocy, a kompulsje są związane z liczeniem, dotykaniem, sprawdzaniem czy wszystko jest na odpowiednim miejscu. Mogą występować samouszkodzenia.

Obecnie stosuje się następujące metody leczenia:

  • farmakoterapia- wskazaniem do leczenia o charakterze farmakoterapii są przewlekłe tiki o dużym nasileniu. Najczęsciej stosowanymi lekami, mającymi rozmaite skutki uboczne są: neuroleptyki (Haloperidol, Tiorydazyna, Pimozyd). Innymi lekami, które się stosuje w leczeniu TS są specyfiki o nazwach Klonidyna oraz Klonazepam, a także - blokery kanału wapniowego - Dilzem i Werapamil.
  • Psychoterapia- ukierunkowana na naukę kontroli oraz zamiany zachowania na zachowanie bardziej akceptowane społecznie oraz wsparcie
Powrót

Zaburzenia lękowe (fobie proste, lęk separacyjny, lęk społeczny, zaburzenie obsesyjno-komplusyjne, PTSD, zaburzenia konwersyjne)

 

Zaburzenia lękowe

Doświadczanie lęku lub strachu jest zupełnie naturalne w rozwoju dzieci i młodzieży. Większość z tych lęków zanika w miarę jak dzieci uczą się, czego mogą się spodziewać po otoczeniu i jak sobie z tym radzić. Jednakże, kiedy lęki te nie zanikają, a wręcz zaczynają mieć nadmierny wpływ na codzienne funkcjonowanie dziecka lub jego aktywność – możemy mieć do czynienia z zaburzeniem lękowym. Jeżeli rodzice podejrzewają, że dziecko lub młody człowiek mogą cierpieć z powodu zaburzenia lękowego, powinni zwrócić się do psychologa lub psychiatry dziecięcego w celu przeprowadzenia rzetelnej diagnozy i, ewentualnie, podjęcia leczenia lęku.

Zaburzenia lękowe są najczęstszym zaburzeniem psychicznym u dzieci i młodzieży.  Badania w USA wskazują, że 5-20% dzieci w wieku 9-17 lat będzie zdiagnozowane jako klinicznie lękowe.

Jest wiele rodzajów zaburzeń lękowych, dotykających dzieci i adolescentów.  Niektóre z nich to:

  • lęk separacyjny; lęk uogólniony;
  • zaburzenie obsesyjno-kompulsywne;
  • fobie;
  • zespół stresu urazowego (PTSD lub Post Traumatic Stress Disorder)

LĘK SEPARACYJNY

Lęk separacyjny (inne nazwy: SAD; lęk przed separacją w dzieciństwie) to nadmierne zamartwianie się lub strach przed byciem z dala od rodziny lub osób, do których dziecko jest najbardziej przywiązane. Dzieci z SAD boją się, że się zgubią lub że komuś z rodziny stanie się coś złego w czasie, gdy będą rozdzieleni. SAD nie jest tym samym, co lęk przed obcymi, który jest normalną fazą w rozwoju dzieci w wieku 7-11 miesięcy.  Lęk w SAD jest znacznie intensywniej przeżywany i problem dotyka ok. 4% dzieci.

Co jest przyczyną lęku separacyjnego?

Zaburzenia lękowe mogą mieś podłoże biologiczne i środowiskowe. Dziecko może odziedziczyć biologiczną tendencję do intensywniejszego  doświadczania lęku. Lęk i strach mogą być też zachowaniem wyuczonym od osób z otoczenia dziecka, które często reagują w sposób nadmiernie lękowy. Traumatyczne zdarzenie może również wywołać reakcję lękową.

Jakie są objawy lęku separacyjnego?

Poniżej podajemy najbardziej powszechne objawy SAD, zwracając jednocześnie uwagę, że dzieci mogą różnie je przeżywać:

  • odmawianie spania w swoim łóżku;
  • powtarzające się koszmary senne, w których oddzielenie od bliskich jest głównym tematem;
  • poważny niepokój w sytuacji oddzielenia od bliskich z powodu wyjazdu samego dziecka lub członków rodziny lub w sytuacji, gdy taka rozłąka jest spodziewana;
  • nadmierne zamartwianie się bezpieczeństwem członka rodziny; zamartwianie się zgubieniem się;
  • odmawianie chodzenia do szkoły;
  • lękliwość i niechęć do pozostawania samemu;
  • częste bóle brzucha, głowy uskarżanie się na stan zdrowia;
  • bóle mięśni lub napięcie mięśni;
  • nadmierne zamartwianie się swoim bezpieczeństwem;
  • nadmierna „przylepność”, nawet, gdy dziecko jest w domu z rodzicami;
  • objawy paniki lub wybuchy złości w sytuacji separacji od bliskich.

Diagnoza i leczenie lęku separacyjnego

Lęk separacyjny diagnozowany jest przez psychologa lub psychiatrę dziecięcego.  Leczenie polega na psychoterapii dziecka, pracy z rodzicami lub całą rodziną i, o ile to możliwe, współpracy ze szkołą lub przedszkolem dziecka.  W najbardziej nasilonych przypadkach może by zaproponowane leczenie farmakologiczne.   Wczesne zdiagnozowanie i leczenie mogą znacznie złagodzić nasilenie lęku, przywrócić dziecku możliwość normalnego rozwoju i poprawić jakość kontaktów dziecka lub młodego człowieka z rówieśnikami.

LĘK UOGÓLNIONY

Zespół lęku uogólnionego (GAD; lęk uogólniony) to chroniczne, nadmierne zamartwianie się i lęk, które zdają się nie mieć żadnej konkretnej przyczyny. Dzieci i adolescenci z lękiem uogólnionym często bardzo się martwią  o to, co będzie, tym, co było, tym, czy będą akceptowane przez innych, sprawami rodziny, swoimi możliwościami i nauką w szkole.

Jakie są objawy zespołu lęku uogólnionego (GAD)?

W przeciwieństwie do dorosłych dzieci i młodzież z GAD często nie zdają sobie sprawy, że poziom ich lęku jest nieadekwatny do poziomu zagrożenia.  Dlatego często oczekują i wymagają wsparcia i potwierdzania ich bezpieczeństwa u dorosłych.

Jakie są objawy GAD?

Najbardziej powszechne objawy GAD to:

  • wiele zmartwień związanych z tym, co może się zdarzyć; 
  • liczne zmartwienia związane z kolegami, szkołą i innymi zajęciami;
  • ciągłe myśli i lęki dotyczące bezpieczeństwa własnego i bliskich;
  • odmawianie chodzenia do szkoły;
  • częste skarżenie się na bóle brzucha, głowy, itp.;
  • bóle i napinanie mięśni;
  • zaburzenia snu;
  • ciągłe tulenie się do członków rodziny; uczucie ściskania w gardle;
  • zmęczenie;
  • trudności w koncentracji; 
  • irytacja;
  • niemożność zrelaksowania się.

Diagnoza i leczenie GAD

Lęk uogólniony diagnozowany jest przez psychologa lub psychiatrę dziecięcego.  Leczenie polega na psychoterapii dziecka, pracy z rodzicami lub całą rodziną i, o ile to możliwe, współpracy ze szkołą lub przedszkolem dziecka.  W najbardziej nasilonych przypadkach może by zaproponowane leczenie farmakologiczne.   Wczesne zdiagnozowanie i leczenie mogą znacznie złagodzić nasilenie lęku, przywrócić dziecku możliwość normalnego rozwoju i poprawić jakość kontaktów dziecka lub młodego człowieka z rówieśnikami.

ZABURZENIE OBSESYJNO-KOMPULSYWNE

Zaburzenie obsesyjno-kompulsywne (OCD; nerwica natręctw) to zaburzenie lękowe, w którym osoba nadmiernie zamartwia się, boi lub przejmuje nierealnym zagrożeniem i próbuje sobie radzić z uczuciem lęku poprzez wykonywanie zrytualizowanych lub wyspecjalizowanych czynności.  Często powtarzające się zakłócające myśli i obrazy nazywane są obsesjami lub myślami natrętnymi, a rytualne czynności wykonywane, by się ich pozbyć lub zapobiec „katastrofie”  to kompulsje lub czynności natrętne.

Pewna doza obsesji i kompulsji pojawia się u każdego dziecka i jest prawidłowa.  Przedszkolaki np często mają jakieś rytuały wokół jedzenia, kąpieli i chodzenia spać, co pozwala im uporządkować i zrozumieć otaczający je świat. Dzieci w szkole podstawowej często rytualizują zabawy i gry zespołowe, namiętnie coś zbierają i porządkują zbiory.  Rytuały te pomagają im bezpieczniej uczestniczyć w świecie społecznym i panować nad lękiem związanym z chaosem.  Gdy mamy do czynienia z OCD - natrętne, obsesyjne myśli budzą silny niepokój i lęk, a kompulsje stają się tak częste, że zakłócają normalne, codzienne funkcjonowanie dziecka.

Co jest przyczyną  i kto choruje na OCD?

Przyczyna OCD nie jest znana.  Badania wskazują na neurobiologiczną przyczynę OCD (deficyt neuroprzekaźnika zwanego serotoniną).  Ponadto, fakt, że OCD częściej (ale nie zawsze) występuje u osób, u których w rodzinach były osoby z OCD wskazuje na genetyczne podłoże zaburzenia.

OCD diagnozowane jest czasem u dzieci, jednakże jest to przede wszystkim dość powszechna choroba występująca wśród młodzieży, pojawiająca się zwykle ok. 15 roku życia.  Częściej zapadają na nią chłopcy niż dziewczyny.

Jakie są objawy OCD?

Najczęściej obserwowane objawy OCD to: 

  • bardzo silne koncentrowanie się na zarazkach, brudzie i zakażeniu;
  • ciągle pojawiające się wątpliwości (np. czy na pewno drzwi są zamknięte);
  • natrętne myśli dotyczące przemocy, skrzywdzenia kogoś, zabicia lub zrobienia krzywdy sobie;
  • spędzanie dużej ilości czasu na dotykaniu przedmiotów, liczeniu, myśleniu o liczbach lub sekwencjach;
  • nadmierne zwracanie uwagi na symetrię, porządek, dokładność;
  • natrętne myśli na temat dokonywania odrażających aktów seksualnych lub zakazanych zachowań;
  • niechciane myśli przeczące wierzeniom religijnym osoby;
  • bardzo silna potrzeba, by wiedzieć lub pamiętać o bardzo mało istotnych strawach;
  • nadmierne koncentrowanie się na szczegółach;
  • nadmierne zamartwianie się, że coś strasznego się może wydarzyć;
  • agresywne myśli, impulsy i zachowania.

Diagnozowanie i leczenie OCD

Diagnozę stawia lekarz psychiatra i/lub psycholog kliniczny po przeprowadzeniu wnikliwego wywiadu i badania.  W przypadku dzieci i młodzieży postawienie diagnozy OCD możliwe jest wtedy, gdy obsesje i kompulsje z nimi związane (np. mycie rąk, sprawdzanie zamków) są na tyle uciążliwe i częste, że negatywnie wpływają na jakość życia dziecka.  W większości przypadków zachowania kompulsywne zabierają więcej niż godzinę dziennie, a niepokój i lęk z nimi związane negatywnie wpływają na intelektualne funkcjonowanie dziecka.  Warto również pamiętać, że o ile dorośli z OCD przeważnie zdają sobie sprawę, że ich zachowanie jest nieco niezwykłe,  dzieci i adolescenci często nie potrafią dostrzec nieracjonalności czy dziwaczności swojego zachowania lub myśli.

OCD jest skutecznie leczone – zwykle w wyniku łączenia psychoterapii i farmakoterapii.  Badania kliniczne wskazują na dużą skuteczność psychoterapii poznawczo-behawioralnej w leczeniu OCD.  Terapia poznawcza koncentruje się na pomocy dziecku czy adolescentowi w zrozumieniu jego lęków i nauczeniu go nowych, bardziej skutecznych sposobów radzenia sobie z nimi. Behawioralny komponent terapii ma na celu pomóc pacjentowi i jego rodzicom w ograniczeniu i zmianie zachowań kompulsywnych.  Udział rodziców w leczeniu OCD i innych zaburzeń lękowych jest bardzo ważny.

FOBIE

Co to jest fobia?

Fobia to uporczywy strach przed określonymi sytuacjami (np. zamknietymi pomieszczeniami) czy obiektami (np. zwierzętami, widokiem krwi), który jest obiektywnie nadmierny i nieuzasadniony. U dzieci i młodzieży lęk musi być obecny, przez co najmniej  sześć miesięcy, by był zdiagnozowany jako fobia (a nie jako lęk przemijający, pojawiający się w rozwoju większości dzieci)

Rodzaje fobii występujące u dzieci i młodzieży:

  • fobie specyficzne (tj. związane z określonym obiektem lub sytuacją)
  • ataki paniki z agorafobią lub bez agorafobii
  • fobia społeczna (lęk w sytuacjach, w których dziecko przebywa w grupie rówieśniczej,)
  • mutyzm wybiórczy (niemożność mówienia w określonych sytuacjach społecznych, przy zachowanej zdolności do mówienia w innych; w innych klasyfikacjach może być traktowany nie jako zaburzenie lękowe)

Co jest przyczyną fobii?

Badania wskazują na genetyczne i środowiskowe podłoże fobii.

Kogo jest podatny na fobie?

Zaburzenia lękowe dotykają osoby w każdym wieku.
Występowanie specyficznych fobii u dzieci szacuje się na od 1 do aż 9,5%.
Fobie społeczne dotyczą tylko ok. 1,4%  dzieci i adolescentów.
Ataki paniki mogą pojawić się w każdym wieku, najczęściej jednak pierwszy atak występuje w okresie adolescencji lub wczesnej dorosłości. 

Symptomy, jakie można zaobserwować u dziecka lub adolescenta z fobią:

• przyspieszone bicie serca
• pocenie się
• drżenie
• trudności ze złapaniem powietrza
• uczucie duszenia się
• ucisk w klatce piersiowej
• ból brzucha
• uczucie omdlewania i zawroty głowy
• lęk przed utratą kontroli lub zwariowaniem
• lęk przed śmiercią
• odrętwienie
• dreszcze lub ataki gorąca

Jak się diagnozuje fobie?

Diagnozę zaburzenia lękowego stawia psycholog lub psychiatra dziecięcy po wnikliwym wywiadzie. Rodzice obserwujący oznaki nadmiernego lęku u swojego dziecka powinni zgłosić się z nim na diagnozę i leczenie. Wcześnie podjęte leczenie zaburzeń lekowych może zapobiec powstaniu innych problemów w funkcjonowaniu emocjonalnym i społecznym dziecka.

Leczenie lęku u dzieci

Program leczenia opracowywany jest indywidualnie dla każdego dziecka, z uwzględnieniem:
• wieku, stanu zdrowia i historii medycznej dziecka
• rodzaju i głębokości fobii
• tolerancji i podatności dziecka na określone procedury terapeutyczne
• zakładanych przyczyn pojawienia się zaburzenia

Terapia może obejmować:
• terapię indywidualną dziecka
• terapię rodziny
• współpracę z rodzicami i nauczycielami dziecka
• w niektórych przypadkach również farmakoterapię

Zapobieganie fobii

Dotychczas nie są znane metody zapobiegania fobiom u dzieci. Wczesna diagnoza i podjęcie leczenia są bardzo ważne, ponieważ zapobiegają pogłębianiu się trudności oraz poprawiają jakość życia dzieci i młodzieży.

ZESPÓŁ STRESU POURAZOWEGO (PTSD)

Co to jest PTSD?

PTSD to upośledzający funkcjonowanie dziecka schorzenie, które często jest następstwem  przerażającego, zagrażającego życiu  fizycznego lub emocjonalnego wydarzenia.  Osoba, która przeżyła takie zdarzenie często miewa uporczywe, przerażające myśli i wspomnienia z nim związane.  PTSD u dzieci często staje się stanem chronicznym.

Co może być przyczyną PTSD?

PTSD może pojawić się po wydarzeniu, które:
• miało miejsce życiu dziecka
• miało miejsce w życiu osoby blisko związanej z dzieckiem
• dziecko obserwowało w charakterze świadka

Przykłady wydarzeń, które mogą wywołać PTSD jeżeli wystąpiły w życiu dziecka lub dziecko było ich  świadkiem:
• poważne wypadki (samochodu, pociągu, samolotu)
• żywioły (powodzie, trzęsienia ziemi);
• tragedie spowodowane przez człowieka (ataki terrorystyczne)
• bycie ofiarą ataku lub przemocy fizycznej (napadu, tortur, porwania itp.)
• molestowanie lub napaść seksualna
• przemoc psychiczna
• zaniedbanie

Jakie są symptomy PTSD?

Dzieci i adolescenci z zetknięciu z sytuacją, która przypomina im o traumatycznym wydarzeniu mogą doświadczać bardzo silnych emocjonalnych, intelektualnych i fizycznych zakłóceń w normalnym funkcjonowaniu. Niektóre z  nich mogą ciągle na nowo przeżywać traumę w formie koszmarów nocnych i zakłócających wspomnień w ciągu dnia. Mogą również doświadczać niektórych lub wszystkich z poniższych objawów:
• zakłócenia snu
• depresja
• większa podatność bycie przestraszonym
• utrata zainteresowania tym, co wcześniej sprawiało przyjemność i radość
• irytacja
• zwiększona agresja, a nawet stosowanie przemoc
• unikanie miejsc i sytuacji,  które przywołują określone wspomnienia
• natrętnie powracające  obrazy, zapachy, dźwięki i uczcia związane z wydarzeniem; osoba zwykle na wrażenie, że traumatyczne zdarzenie dzieje się na nowo
• problemy w szkole, trudności z koncentracją
• lęk przed śmiercią w młodym wieku
• zachowywanie się w sposób właściwy dla dzieci młodszych (np. ssanie kciuka, moczenie się)
• objawy fizyczne (bóle brzucha, głowy).

Jak się diagnozuje PTSD?

Nie u każdego dziecka, które przeżyło traumę rozwinie się PTSD. PTSD diagnozuje się tylko wtedy, gdy symptomy utrzymują się  dłużej niż miesiąc i w negatywny sposób wpływają na życie dziecka.  U osób z PTSD symptomy zwykle pojawiają się w ciągu trzech miesięcy po traumie, ale mogą pojawić się też miesiące lub lata po wydarzeniu.

Diagnozę PTSD stawia psycholog lub psychiatra dziecięcy po wnikliwym wywiadzie i badaniu.

Leczenie

Program leczenia opracowywany jest indywidualnie dla każdego dziecka, z uwzględnieniem:
• wieku, stanu zdrowia i historii medycznej dziecka
• zakresu objawów
• tolerancji i podatności dziecka na określone procedury terapeutyczne
• zakładanych przyczyn pojawienia się zaburzenia

PTSD można leczyć. Wczesna interwencja jest bardzo ważna, ponieważ może zredukować intensywność objawów i poprawić jakość życia dziecka. Terapia może obejmować:
• terapię indywidualną dziecka
• terapię rodziny
• współpracę z rodzicami i nauczycielami dziecka
• w niektórych przypadkach również farmakoterapię

Zapobieganie PTSD

Głównym sposobem zapobiegania PTSD jest redukowania prawdopodobieństwa wystąpienia wydarzeń traumatycznych w życiu dzieci poprzez:
• uczenie dzieci, że mogą powiedzieć NIE osobom, które je dotykają lub w jakikolwiek sposób sprawiają, że czują się źle;
• uczenie dzieci, że mogą i powinny powiedzieć osobie, której ufają, że ktoś w ich otoczeniu sprawia, że czują się źle.
Aby  zminimalizować potencjalne negatywne efekty ewidentnie traumatycznego zdarzenia ważne jest, by jak najszybciej – nawet przed pojawieniem się jakichkolwiek objawów - zwrócić się po poradę do specjalisty.
 

Powrót

Zaburzenia nastroju (depresja, dystymia, zespoły maniakalno-depresyjne, zachowania i próby samobójcze)

Zaburzenia nastroju (zaburzenia afektywne)

Diagnoza zaburzeń nastroju u dzieci i młodzieży jest trudniejsza aniżeli u dorosłych, ponieważ dzieci nie zawsze potrafią mówić o swoich uczuciach. Ponadto, objawy u dzieci i młodzieży różnią się od tych, które występują u dorosłych. Wg amerykańskiego National Institute of Mental Heath, na zaburzenia nastroju cierpi coraz więcej młodych osób, co wiąże się z poważniejszymi problemami z nastrojem w wieku dorosłym.

Co jest przyczyną zaburzeń nastroju?

W literaturze przedmiotu najczęściej mówi się o zachwianiu równowagi chemicznej w mózgu, spowodowanej niewłaściwym działaniem tzw. neurotransmiterów, odpowiedzialnych za regulację wydzielania „hormonów przyjemności” (endorfin). Za przyczynę zaburzeń nastroju uważa się też trudne dla dziecka zmiany życiowe. Problemy z nastrojem mają również związek z dziedziczeniem.

Kto cierpi na zaburzenia nastroju?

Dzieci, których matka lub ojciec cierpi na zaburzenia nastroju, mają ponad 50 procent szans, że sytuacja ta powtórzy się u nich. Jednakże, negatywne wydarzenia życiowe i stres mogą przyczynić się do zmniejszenia „odporności” na smutek i inne negatywne emocje. Depresję mogą wywołać takie wydarzenia jak: rozwód rodziców, śmierć bliskiej osoby, zerwanie z chłopakiem/dziewczyną, pogorszenie się ocen w szkole.

Jak pokazują wyniki badań, 7-14% dzieci doświadcza epizodu tzw. dużej depresji przed ukończeniem 15 roku życia. 20-30% dorosłych z zaburzeniem dwubiegunowym doświadcza pierwszego epizodu przed 20 rokiem życia. Szansa na zachorowanie na zaburzenie dwubiegunowe wynosi 1% w ogólnej populacji. Na 100.000 adolescentów, 2.000-3.000 cierpi za zaburzenia nastroju, z czego 8-10 popełni samobójstwo.  Wśród kobiet, 5-9% cierpi na depresję, zaś wśród mężczyzn – 3-4%.

Jakie są rodzaje zaburzeń nastroju?

Najczęściej występujące u dzieci i młodzieży to: 

  • duża depresja – utrzymujący się dwa tygodnie depresyjny nastrój, poirytowanie lub wyraźny spadek zainteresowań i odczuwania przyjemności, które wiążą się z codzienną aktywnością. Obecne są również inne objawy zaburzenia nastroju.
  • dystymia – chroniczny depresyjny nastrój lub poirytowanie, utrzymujący się przez przynajmniej rok.
  • mania z depresją (zaburzenie dwubiegunowe) – przynajmniej jeden epizod depresyjny trwający przynajmniej dwa tygodnie i przynajmniej jeden okres nastroju maniakalnego (wciąż rosnącego) trwający przynajmniej jeden tydzień.
  • zaburzenia nastroju wywołane chorobami somatycznymi – wiele chorób takich jak nowotwór, uszkodzenia ciała, infekcje i różne choroby chroniczne, może wywołać symptomy depresji
  • zaburzenia nastroju wywołane nadużywaniem substancji psychoaktywnych – symptomy depresji, które występują na skutek działania leków, narkotyków, toksyn i innych form leczenia.

Jakie są objawy zaburzeń depresyjnych?

Dzieci, w zależności od ich wieku i rodzaju zaburzeń nastroju, mogą mieć różne objawy depresji. Objawy te będą też różnie doświadczane. Do najczęściej występujących należą:

  • utrzymujące się odczuwanie smutku
  • uczucia beznadziejności i bezradności
  • niska samoocena
  • poczucie nieadekwatności
  • nadmierne poczucie winy
  • myśli, że chciałoby się umrzeć
  • utrata zainteresowania codziennymi czynnościami lub zainteresowaniami
  • trudności w relacjach z innymi ludźmi
  • zmiany apetytu lub wagi
  • spadek energii
  • trudności z koncentracją uwagi
  • trudności z podejmowaniem decyzji
  • myśli lub próby samobójcze [czytaj dalej]
  • częste narzekania na zdrowie (np. bóle głowy, żołądka, zmęczenie)
  • wagary lub groźby ucieczki z domu
  • nadmierna wrażliwość na porażkę lub odrzucenie
  • łatwe irytowanie się, wrogość, agresja

W przypadku zaburzeń nastroju, odczucia te są bardziej intensywne od tych, które dzieci i młodzież doświadczają od czasu do czasu.

Inne symptomy (u adolescentów):

  • trudności z nauką
  • ciągłe odczuwanie złości
  • zachowania buntownicze
  • kłopoty z rodziną
  • trudności w relacjach z przyjaciółmi i rówieśnikami

Te objawy zaburzeń nastroju mogą przypominać inne stany i problemy psychiatryczne. Zawsze należy skonsultować się z lekarzem rodzinnym lub pediatrą, który zajmuje się dzieckiem.

Jak są diagnozowane zaburzenia nastroju?

Zaburzenia nastroju są poważną chorobą. Nie są rezultatem niedostatecznej opieki rodzicielskiej lub czymś, z czego dziecko „po prostu wyjdzie”.
Zaburzenia te diagnozowane są przez psychiatrę dziecięcego lub innego specjalistę zajmującego się zdrowiem psychicznym. Pomocne w diagnozie są rozmowy z rodzicami i opinie nauczycieli.

Leczenie zaburzeń nastroju

Leczenia zaburzeń nastroju dokonuje się na podstawie:

  • wieku dziecka, stanu jego zdrowia i historii przebytych chorób
  • stopnia nasilenia objawów
  • rodzaju zaburzenia
  • tolerancji dziecka na specyficzne leki, procedury lub terapie
  • oczekiwań co do przebiegu choroby
  • opinii lub preferencji rodziców

Leczenie zaburzeń nastroju jest efektywne, ale zanim się je rozpocznie, powinno dokonać się bardzo dokładnej diagnozy dziecka i rodziny.

Metody leczenia:
- leki przeciwdepresyjne – bardzo efektywne w połączeniu z psychoterapią
- psychoterapia – najczęściej poznawczo-behawioralna i/lub interpersonalna; skupia się na zmienionym sposobie widzenia siebie i środowiska przez dziecko, relacjach z innymi, identyfikowaniu stresorów w środowisku dziecka i nauce, jak sobie z nimi radzić
- terapia rodzinna
- konsultacje ze szkołą dziecka

Rola rodziców jest szczególnie istotna.

Zapobieganie zaburzeniom nastroju

Jak dotąd, nie ma narzędzi do zmniejszania częstości występowania tych zaburzeń u dzieci. Wczesna interwencja, jednakże, może zmniejszyć ciężkość objawów, pomóc dziecku w jego normalnym rozwoju oraz poprawić jakość życia.

Ryzyko samobójstwa u nastolatków

Czym jest zachowanie samobójcze?

Zachowanie samobójcze jest definiowane jako zaabsorbowanie myśli lub działanie, które skupia się na dobrowolnym spowodowaniu śmierci własnej osoby. Idea samobójstwa odnosi się do myśli na temat samobójstwa lub chęci odebrania sobie życia. Zachowanie samobójcze to działania podejmowane przez kogoś, kto rozważa lub przygotowuje się do spowodowania własnej śmierci. Próba samobójcza zwykle odnosi się do działania, które ma wywołać śmierć, ale które to działanie nie przynosi oczekiwanego rezultatu, lecz poważne uszkodzenie ciała. Samobójstwo ma związek z intencjonalnym odebraniem sobie życia.

Co sprawia, że nastolatki chcą odebrać sobie życie?

Okres adolescencji obfituje w wiele stresujących zmian rozwojowych – zmiany ciała, zmiany sposobu myślenia i odczuwania. Silne uczucia pomieszania, lęku, niepewności, presja otoczenia, by osiągać sukcesy w szkole, jak również konieczność myślenia o różnych sprawach w nowy sposób, wpływają na zdolności nastolatków do rozwiązywania problemów i podejmowania decyzji. Przykre i przytłaczające mogą być dla niektórych nastolatków zmiany rozwojowe, tym bardziej, jeśli nakładają się na nie tak ważne wydarzenia życiowe jak rozwód rodziców, zmiana otoczenia, zmiana przyjaciół, trudności w szkole i inne straty. Samobójstwo może wtedy wydawać się dobrym rozwiązaniem. Aż 12-25% starszych dzieci i adolescentów doświadcza różnych form myśli na temat samobójstwa (idea samobójstwa) od czasu do czasu. Ryzyko próby samobójczej rośnie wtedy, gdy emocje lub myśli utrzymują się, a zachowanie zmienia zgodnie z nimi (plany samobójcze).

Co wiemy na temat samobójstw wśród nastolatków?

Kilka ostatnich dekad pokazuje, że liczba samobójstwa wśród młodych ludzi dramatycznie rośnie. Na 8-25 prób samobójczych, aż jedna jest skuteczna. Najważniejszymi czynnikami ryzyka popełnienia samobójstwa są: depresja, nadużywanie substancji psychoaktywnych, zachowania agresywne lub niszczycielskie. Samobójstwo częściej popełniają chłopcy. Dziewczęta podejmują więcej prób samobójczych.

Jakie są czynniki ryzyka popełnienia samobójstwa?

Czynniki te mogą zmieniać się w czasie i zależą od wieku, płci, kulturowych i społecznych wpływów. Zwykle występuje kilka czynników ryzyka. Oto niektóre z nich:

  • jedno lub więcej zaburzeń psychicznych lub nadużywanie substancji psychoaktywnych
  • zachowania impulsywne
  • nieoczekiwane wydarzenia życiowe lub strata (np. śmierć, rozwód rodziców)
  • zaburzenie psychiczne lub nadużywanie substancji psychoaktywnych w rodzinie
  • samobójstwo w rodzinie
  • przemoc w rodzinie (fizyczna, seksualna, werbalna/emocjonalna)
  • wcześniejsza próba samobójcza
  • broń palna w domu
  • uwięzienie
  • doświadczenie czyjegoś samobójstwa (rodzina, rówieśnicy, ale również wiadomości w mediach, książka)

Sygnały ostrzegawcze (myśli, odczucia, zachowania)

Wiele sygnałów ostrzegawczych to także objawy depresji. Obserwacja następujących zachowań przez rodziców i opiekunów może być pomocna w rozpoznaniu osób, które myślą o podjęciu próby samobójczej:

  • zmiany w nawykach związanych z jedzeniem i snem
  • spadek zainteresowań codziennymi czynnościami
  • wycofanie od rodziców i przyjaciół
  • wybuchy złości i ucieczki
  • picie alkoholu i zażywanie narkotyków
  • nie dbanie o wygląd zewnętrzny
  • nadmierne podejmowanie ryzyka
  • zaabsorbowanie śmiercią i umieraniem
  • depresja lub zaburzenia dwubiegunowe, w których występują halucynacje słuchowe nakazujące zranienie własnej osoby
  • skargi na bóle brzucha, bóle głowy i zmęczenie
  • utrata zainteresowania szkołą lub pracami domowymi
  • uczucie nudy
  • trudności ze skupieniem uwagi
  • pragnienie śmierci
  • brak odpowiedzi na pochwałę
  • plany by popełnić samobójstwo, takie jak:
    - werbalizacje: „chcę się zabić” lub „zamierzam popełnić samobójstwo”
    - stwierdzenia typu: „nie będę już więcej problemem” lub, jeśli coś mi się stanie, chcę żebyś wiedział…”
    - oddawanie ulubionych przedmiotów; wyrzucanie ważnych rzeczy osobistych ze słowami: „już nie będę tego potrzebować”
    - nagła wesołość po okresie depresji (nie chodzi o zaburzenie dwubiegunowe)
    - wypowiadanie dziwnych myśli
    - pisanie jednego lub więcej listów pożegnalnych

GROŹBY SAMOBÓJSTWA TO WYRAZ DESPERACJI I WOŁANIA O POMOC. Samobójcze odczucia, myśli, zachowania lub plany należy ZAWSZE TRAKTOWAĆ BARDZO POWAŻNIE. KONIECZNE JEST NATYCHMIASTOWE SKONTAKTOWANIE SIĘ Z LEKARZEM.

Terapia osób z myślami i zachowaniami samobójczymi

Terapii odczuć i zachowań samobójczych dokonuje się na podstawie:

  • wieku dziecka, stanu jego zdrowia i historii przebytych chorób
  • stopnia nasilenia objawów
  • powagi problemu
  • tolerancji dziecka na specyficzne leki, procedury lub terapie
  • oczekiwań co do ryzyka samobójstwa
  • opinii lub preferencji rodziców

Każdy nastolatek, który miał próbę samobójczą, wymaga diagnozy psychiatrycznej i leczenia, dopóki nie poprawi się jego stan.

Leczenie zaczyna się szczegółowym wywiadem dotyczącym wydarzeń z 2, 3 ostatnich dni, przed próbą samobójczą. Dane z wywiadu z nastolatkiem i jego rodziną decydują o rodzaju leczenia. Może to być terapia indywidualna, terapia rodzinna lub, jeśli to konieczne, hospitalizacja w celu zapewnienia bezpiecznego środowiska. Rola rodziców w procesie terapeutycznym jest bardzo istotna.

Zapobieganie samobójstwom

Najlepszym sposobem by zapobiec samobójstwu i zachowaniu samobójczemu jest wczesna interwencja w przypadku zaburzeń psychicznych i tych, które związane są z nadużywaniem substancji psychoaktywnych. Ważna jest wówczas praca nad kontrolą zachowań agresywnych, jak również rozwijanie umiejętności radzenia sobie ze stresem.

Powrót

Strony