Moczenie mimowolne i zanieczyszczanie się

Moczenie mimowolne jest to bezwiedne, niezależne od woli oddawanie moczu, w okresie kiedy dziecko powinno już kontrolować funkcje pęcherza. Jeśli dziecko ukończyło 5 lat i od zawsze lub od pewnego czasu bezwiednie oddaje mocz w dzień i/lub z nocy warto zgłosić się z nim do lekarza pediatry oraz urologa i/lub neurologa.  Zanim udacie się z moczącym się dzieckiem do psychologa należy wykluczyć przyczyny neurologiczne i fizjologiczne związane z układem moczowym. Jeśli dziecko mające 5 lat moczy się regularnie, a jest zdrowe, może to oznaczać, że pewne właściwe dla jego wieku potrzeby rozwojowe nie zostały zaspokojone.

Przedłużające się moczenie prowadzi do ograniczenia aktywności społecznej, niepokoju o utrzymanie tajemnicy oraz do zmniejszenia wiary w siebie i problemów interpersonalnych.

Wyróżnia się:

  • Moczenie pierwotne – gdy dziecko nigdy nie pozostawało suche przez 6 kolejnych miesięcy. Gdy dziecko moczy sie jedynie w nocy zwykle bardzo dobrze reaguje na techniki terapii behawioralnej. Natomiast dzieci moczące się nadal w ciągu dnia, wymagają opieki medycznej, a terapii behawioralnej dopiero wtedy, gdy moczenie dzienne zaniknie.
  • Moczenie wtórne - jeśli po co najmniej 6 miesiącach utrzymania suchości dziecko znów zaczęło się regularnie moczyć. 

Samo moczenie się nie jest chorobą, ale objawem jakiejś nieprawidłowości. Może towarzyszyć chorobie układu moczowego czy też układu nerwowego. Choć czasem przyczyną jest infekcja (np. zapalenie cewki moczowej czy pęcherza), u 90% dzieci nie ma żadnych tego typu problemów. 

  • Większość dzieci osiąga kontrolę nocną nad pęcherzem, ponieważ wstrzymują oddawanie moczu lub idą do łazienki, gdy tylko ich mózg zarejestruje oznaki pełnego pęcherza. Aby mogły nauczyć się tej reakcji muszą doświadczyć nieprzyjemnego odczucia związanego z leżeniem w mokrym łóżku. I dla większości dzieci jest ono nieprzyjemne. Nie dla wszystkich jednak. Niektóre - czy to z uwagi na głęboki sen, czy tez z powodu przyzwyczajenia się do spania w tak nieprzyjemnych warunkach nie odczuwają owego dyskomfortu odpowiedzialnego za wyuczenie reakcji warunkowej chodzenia do toalety i po prostu się nie budząL. 

Dlatego, w terapii moczenia u dzieci często stosuje się starą, ale skuteczną metodę behawioralną budzika śródnocnego.  Zadaniem tego urządzenia jest wywołanie negatywnych emocji związanych z oddawania moczu do łóżka poprzez uruchomienie głośnego, nieprzyjemnego alarmu.  Alarm ma pełnić tę samą funkcję, jaką dla większości dzieci pełni mokre łóżko. Terapia z zastosowaniem budzika śródnocnego, to jeden ze sposobów odtworzenia warunków umożliwiających dziecku reakcję aktywnego unikania, tj. wstrzymywania moczu (retencji) podczas snu. Budzik śródnocny działa dzięki wytrenowaniu mięśni dna miednicy do reakcji retencji w czasie snu.

W naszym gabinecie stosujemy metodę pełnozakresowego treningu domowego (FSHT) Artura Hauts’a.  Według różnych badań, czteromiesięczna (a w naszej praktyce zwykle krótsza) terapia budzika śródnocnego może na stałe usunąć problem u 75% dzieci. Poddaje się terapii dzieci od lat 6, które osiągnęły już ważne punkty rozwoju emocjonalnego i społecznego. Oczywiście terapia ta wymaga również zaangażowania rodziny dziecka.

Metoda FSHT składa się z kilku ważnych etapów i pominięcie lub zaniechanie któregokolwiek z nich może zniweczyć dotychczasowe efekty pracy rodziców i dziecka.

Często rodzice, którym proponujemy tego rodzaju terapię obawiają się jej stresującego charakteru. Jednak nasze doświadczenie i doświadczenie prowadzonych przez nas dzieci pokazuje, że stres związany z byciem dzieckiem moczącym się, jest nieporównywalnie większy i bardziej długotrwały. Dlatego metodę tę polecamy wszystkim zdrowym, nie doświadczającym w danym momencie żadnych innych, nadmiernie stresujących doświadczeń życiowych dzieciom.

 

Źródło:  

Hauts, A.C.  (2003) „Terapia behawioralna moczenia mimowolnego” w: A.E. Kazdin i J. R. Weisz (red.) Psychoterapia dzieci i młodzieży. Metody oparte na dowodach. WUJ

Powrót

Zaburzenia odżywiania (anorexia, bulimia, otyłość, niechęć do jedzenia u dzieci)

Co to są zaburzenia odżywiania?

Są dwa podstawowe rodzaje zaburzeń odżywiania: jadłowstręt psychiczny (anorexia nervosa) oraz żarłoczność psychiczna (bulimia nervosa).

W przypadku jadłowstrętu psychicznego pacjent/ka dąży do ograniczenia masy ciała na różne sposoby. Każdorazowo podczas spożywania posiłku towarzyszy jej silny lęk przed przytyciem. Jednocześnie osoby dotknięte tym zaburzeniem nie dostrzegają w swoim wyglądzie niczego niepokojącego, wręcz starają się nadal, pomimo znacznego spadku masy ciała, dążyć do dalszego ograniczania ilościowego i jakościowego spożywanych posiłków.

Dla żarłoczności psychicznej charakterystyczne są epizody gwałtownego objadania się. W krótkim czasie osoba taka zjada bardzo duże ilości jedzenia i ma poczucie utraty kontroli nad tym zachowaniem. Aby zapobiec skutkom przejadania się pacjent stosuje różne metody pozbycia się nadmiaru pożywienia np. prowokując wymioty, intensywnie ćwicząc, stosując środki przeczyszczające.

Co jest przyczyną zaburzeń odżywiania?

W przypadku jadłowstrętu psychicznego i żarłoczności psychicznej uważa się, że przyczyn jest wiele. Na rozwój zaburzenia mają wpływ cechy osobowości pacjenta, zaburzenia hormonalne, czynniki genetyczne, czynniki społeczno- kulturowe oraz problemy rodziny.

Kto może zachorować?

Na jadłowstręt psychiczny chorują 6-12 razy częściej kobiety niż mężczyźni. W 10% początek choroby występuje przed okresem pokwitania, a w 75% przed 25rż. Okres największego zagrożenia to przedział pomiędzy 14 a 18 r.ż. Uważa się, że wzrost w ostatnich latach zachorowań na te chorobę wynika z niewydolności rodziny, wzrostu tempa życia, jak również wzrostu populacji wymagającej interwencji psychiatry dziecięcego.

Bulimia rozpoczyna się później niż jadłowstręt psychiczny tzn. pomiędzy 18 a 25 r.ż. Jednak może dotyczyć znacznie młodszych jak i starszych osób. Kobiety chorują 10 razy częściej niż mężczyźni.

Jakie są objawy zaburzeń odżywiania?

W przypadku jadłowstrętu psychicznego głównym objawem jest znaczny spadek wagi ciała do poniżej norm odpowiednich dla wieku i wzrostu,. Osoby chore często kryją się z ograniczeniem jedzenia, stosują różne sposoby, np. ukrywają jedzenie, noszą obszerne ubranie. Stopniowo oddalają się od rówieśników, zrywają kontakty społeczne. Cała ich uwaga i myśli koncentrują się na jedzeniu, jego kaloryczności i ilości, na jaką mogą sobie pozwolić. Często prowadzi to do rozwoju depresji.

Objawom psychicznym towarzyszą objawy somatyczne, m.in.:

  • zwolnienie czynności serca,
  • spadek ciśnienia tętniczego,
  • nieprawidłowy zapis EKG
  • pojawienie się na ciele owłosienia pod postacią meszku
  • suchość skóry
  • ochłodzenie palców stóp i nóg
  • zanik miesiączki
  • wypadanie włosów na głowie
  • bóle brzucha

Objawy żarłoczności psychicznej to głównie napady objadania się, często w samotności, w nocy - bardzo dużymi ilościami pokarmu, często wielokrotnie przekraczającymi przeciętne ilości. Po ataku osoby chore na bulimię mają uczucie utraty kontroli, wstydu, winy, często myśli samobójcze. Potem następuje okres głodzenia się, aż do następnego ataku obżarstwa. Waga ciała utrzymuje się w normie lub nieznacznie poniżej normy. Nie dochodzi tutaj do zaniku miesiączki, ale cykle menstruacyjne mogą być nieregularne. W wyniku tego typu zaburzeń odżywiania się może dojść do m.in.:

  • zaburzeń elektrolitowych organizmu,
  • niedoborów witamin
  • erozji szkliwa zębów
  • biegunek,
  • zaparć na skutek stosowania środków przeczyszczających
  • nasilonych rozstępów skórnych

Leczenie:

Najważniejszym elementem leczenia jest psychoterapia indywidualna i terapia rodziny. Stosuje się też leczenie farmakologiczne.

W naszym gabinecie rodzinom z dzieckiem z zaburzeniami jedzenia proponujemy terapię poznawczo-behawioralną, wg modelu opracowanego przez Oxford Cognitive Therapy Centre w Wielkiej Brytanii. Leczenie prowadzone jest w trzech fazach:

  • Faza I - Faza behawioralna;  jej celem jest przywrócenie wagi i normalizacja wzorców odżywiania. Praca w tej fazie odbywa się z całą rodziną i polega na ocenie i leczeniu konsekwencji medycznych choroby, psychoedukacji oraz indywidualnej pracy motywacyjnej z dzieckiem.
  • Faza II - Faza poznawcza; w tej fazie odbywa się indywidualna terapia dziecka, przy równolegle prowadzonej przez inne osoby terapii rodziny.
  • Faza III - Zapobieganie nawrotom; praca z rodziną i terapia indywidualna. 

Warunkiem podjęcia się przez nas ambulatoryjnej (poza szpitalem) pracy z adolescentem z zaburzeniami jedzenia i jego rodziną jest pozytywna opinia lekarza psychiatry i BMI (Body Mass Index) równy lub większy od 16.  W czasie leczenia w naszym gabinecie dziecko jest pod stałą opieką psychiatry.

Powrót

Zaburzenia zachowania (nadpobudliwość psychoruchowa, zaburzenia uwagi, zachowania antyspołeczne i opozycyjno-buntownicze)

Zaburzenia zachowania są najczęstszym powodem, dla którego dzieci przyprowadzane są do psychologa lub psychiatry. Specjaliści traktują je zwykle jako wyraz trudności w funkcjonowaniu psychicznym dziecka, które objawiają się w jego zakłócającym zachowaniu i w relacjach z innymi ludźmi. Poniżej przedstawiamy ogólną charakterystykę objawów występujących u dzieci z zaburzeniami zachowania; należy jednak pamiętać, że symptomy mogą być bardzo zróżnicowane u poszczególnych dzieci.

Jakie są objawy zaburzeń zachowania?

Główne kategorie objawów zespołu nadpobudliwości psychoruchowej:

  • Zaburzenia koncentracji uwagi – trudność w skupieniu uwagi i słuchaniu innych, niedbałość o szczegóły, roztargnienie, ciągłe zapominanie o czymś, niezorganizowanie.
  • Impulsywność – podejmowanie działań bez namysłu, często ryzykownych, nieumiejętność czekania na swoją kolej, niecierpliwość, przeszkadzanie innym.
  • Nadruchliwość – dziecko przebywa w ciągłym ruchu, często bezcelowym; gdy musi pozostać w miejscu zaczyna się wiercić, bawić rękoma, wyłącza się z aktywności; jest gadatliwe i nie może powstrzymać się od mówienia; często ma trudność w kontynuowaniu rozpoczętego zadania i je rzuca.

Objawy dziecka z zachowaniami aspołecznymi:

  • Zachowania agresywne – zastraszanie, terroryzowanie innych, stosowanie przemocy fizycznej, zmuszanie do wykonywania czynności seksualnych.
  • Zachowania destrukcyjne – wandalizm, podpalenia, kradzieże.
  • Tendencja do kłamania
  • Zaniedbywanie swoich obowiązków.
  • Skłonność do łamania zasad i norm społecznych – wagarowanie, ucieczki z domu, wczesna inicjacja seksualna.

Charakterystyczne symptomy zaburzeń opozycyjno-buntowniczych:

  • Częste zmiany nastroju.
  • Skłonność do irytacji i złoszczenia się
  • Częste konflikty z dorosłymi
  • Odmowa spełnienia próśb osób dorosłych
  • Ciągłe kwestionowanie reguł postępowania określanych przez dorosłych
  • Oskarżanie innych o własne niepowodzenie
  • Niechęć do podejmowania współpracy z dorosłymi i rówieśnikami
  • Szorstkość w obyciu
  • Odrzucanie wszelkich autorytetów

Jak się diagnozuje zaburzenia zachowania?

Diagnozy najczęściej stawia psycholog lub psychiatra po przeprowadzeniu wnikliwego wywiadu z rodzicami oraz badaniu i obserwacji dziecka. Wczesne wykrycie zaburzeń zachowania i ich leczenie zapobiega pogłębianiu się trudności adaptacyjnych dziecka w środowisku szkolnym i rodzinnym.

Leczenie zaburzeń zachowania

Plan leczenia jest opracowywany indywidualnie dla każdego dziecka, z uwzględnieniem wieku, stanu zdrowia dziecka, głębokości i rodzaju występujących objawów oraz podatności dziecka na określone procedury terapeutyczne.
Program leczenia może zawierać:

  • Psychoterapię dziecka
  • Terapię dziecka w grupie rówieśniczej
  • Zajęcia psychoedukacyjne dla rodziców
  • Terapię rodziny
  • Leczenie farmakologiczne

Zapobieganie zaburzeniom zachowania:

Dotychczas nie są znane metody zapobiegania zaburzeniom zachowania, ale wielu badaczy zwraca uwagę na umiejętności interpersonalne rodziców.

Powrót

Tiki i Zespół Tourette'a

Podstawą podziału tików jest obraz kliniczny oraz okres trwania. Wyodrębnia się:

  • tiki przejściowe,
  • przewlekłe oraz
  • chorobę tikową- zespół Gillesa de la Tourette’a.

Charakterystycznym okresem pojawiania się tików przejściowych jest wiek przedszkolny, tiki dotyczą na ogół mięśni twarzy rzadziej innych grup mięśniowych. Trwają one tygodnie lub miesiące. Jeżeli tiki trwają dłużej to są traktowane jako tiki przewlekłe.

Tiki przewlekłe zazwyczaj obejmują kilka grup mięśniowych (mimowolne ruchy głową, ruchy tułowia i kończyn). Niekiedy mają charakter zbliżony do określonych czynności i w związku z tym niełatwo odróżnić je od czynności natrętnych. W zaburzeniu tym mogą występować tiki głosowe. 

Zespół Gillesa de la Tourette’a jest chorobą tikową. Istotą tej choroby jest występowanie szybkich, powtarzających się ruchów mimowolnych, które dotyczą różnych grup mięśniowych (tzw. tiki motoryczne lub ruchowe). Charakterystyczne dla tego zaburzenia jest występowanie tików głosowych polegających „ na niezależnym od woli, szybkim, wielokrotnym wydawaniu różnych dźwięków i odgłosów bądź bezcelowym, uporczywym wymawianiu jakiejś sylaby lub wyrazu” (Danuta Stomma w „Psychiatrii” pod redakcją Stanisława Dąbrowskiego) oraz zaburzeń mowy.

Bywa tak, że Zespół G.T. jest początkowo rozpoznawany jako tiki przewlekłe. Do rozpoznawania tego zespołu skłaniają uporczywie utrzymujące się tiki licznych grup mięśniowych o znacznym nasileniu, łącznie z wyrazistymi tikami głosowymi. Tiki mogą pojawiać się jednocześnie lub w różnym czasie. Charakterystyczne jest pojawianie się tików wielokrotnie w ciągu dnia, w atakach. Objawy muszą być obecne przez co najmniej rok, aby można było rozpoznać tę chorobę. Zwykle Zespół Tourette’a pojawia się przed 18 rokiem życia. Początek choroby następuje najczęściej w wieku 7-8 lat, a złożone tiki wokalne i motoryczne dołączają się po kilku latach jej trwania.

Najbardziej charakterystycznymi objawami towarzyszącymi są obsesje i kompulsje. W literaturze podkreślona jest różnica pomiędzy „i zachowaniami występującymi u osób z zespołem Tourette’a.(Robertson, Baron- Coen, 2001) czystymi” zaburzeniami obsesyjno- kompulsyjnymi (OCD) oraz podobnymi myślami). Różnica ta polega na „tematyce” obsesji. W OCD dotyczy ona najczęściej brudu, zarazków, lub skażeń, a idąca za tym kompulsja to nadmierne mycie się. W zespole Tourette’a obsesyjne myślenia dotyczy symetrii, liczenia oraz seksu i przemocy, a kompulsje są związane z liczeniem, dotykaniem, sprawdzaniem czy wszystko jest na odpowiednim miejscu. Mogą występować samouszkodzenia.

Obecnie stosuje się następujące metody leczenia:

  • farmakoterapia- wskazaniem do leczenia o charakterze farmakoterapii są przewlekłe tiki o dużym nasileniu. Najczęsciej stosowanymi lekami, mającymi rozmaite skutki uboczne są: neuroleptyki (Haloperidol, Tiorydazyna, Pimozyd). Innymi lekami, które się stosuje w leczeniu TS są specyfiki o nazwach Klonidyna oraz Klonazepam, a także - blokery kanału wapniowego - Dilzem i Werapamil.
  • Psychoterapia- ukierunkowana na naukę kontroli oraz zamiany zachowania na zachowanie bardziej akceptowane społecznie oraz wsparcie
Powrót

Zaburzenia lękowe (fobie proste, lęk separacyjny, lęk społeczny, zaburzenie obsesyjno-komplusyjne, PTSD, zaburzenia konwersyjne)

 

Zaburzenia lękowe

Doświadczanie lęku lub strachu jest zupełnie naturalne w rozwoju dzieci i młodzieży. Większość z tych lęków zanika w miarę jak dzieci uczą się, czego mogą się spodziewać po otoczeniu i jak sobie z tym radzić. Jednakże, kiedy lęki te nie zanikają, a wręcz zaczynają mieć nadmierny wpływ na codzienne funkcjonowanie dziecka lub jego aktywność – możemy mieć do czynienia z zaburzeniem lękowym. Jeżeli rodzice podejrzewają, że dziecko lub młody człowiek mogą cierpieć z powodu zaburzenia lękowego, powinni zwrócić się do psychologa lub psychiatry dziecięcego w celu przeprowadzenia rzetelnej diagnozy i, ewentualnie, podjęcia leczenia lęku.

Zaburzenia lękowe są najczęstszym zaburzeniem psychicznym u dzieci i młodzieży.  Badania w USA wskazują, że 5-20% dzieci w wieku 9-17 lat będzie zdiagnozowane jako klinicznie lękowe.

Jest wiele rodzajów zaburzeń lękowych, dotykających dzieci i adolescentów.  Niektóre z nich to:

  • lęk separacyjny; lęk uogólniony;
  • zaburzenie obsesyjno-kompulsywne;
  • fobie;
  • zespół stresu urazowego (PTSD lub Post Traumatic Stress Disorder)

LĘK SEPARACYJNY

Lęk separacyjny (inne nazwy: SAD; lęk przed separacją w dzieciństwie) to nadmierne zamartwianie się lub strach przed byciem z dala od rodziny lub osób, do których dziecko jest najbardziej przywiązane. Dzieci z SAD boją się, że się zgubią lub że komuś z rodziny stanie się coś złego w czasie, gdy będą rozdzieleni. SAD nie jest tym samym, co lęk przed obcymi, który jest normalną fazą w rozwoju dzieci w wieku 7-11 miesięcy.  Lęk w SAD jest znacznie intensywniej przeżywany i problem dotyka ok. 4% dzieci.

Co jest przyczyną lęku separacyjnego?

Zaburzenia lękowe mogą mieś podłoże biologiczne i środowiskowe. Dziecko może odziedziczyć biologiczną tendencję do intensywniejszego  doświadczania lęku. Lęk i strach mogą być też zachowaniem wyuczonym od osób z otoczenia dziecka, które często reagują w sposób nadmiernie lękowy. Traumatyczne zdarzenie może również wywołać reakcję lękową.

Jakie są objawy lęku separacyjnego?

Poniżej podajemy najbardziej powszechne objawy SAD, zwracając jednocześnie uwagę, że dzieci mogą różnie je przeżywać:

  • odmawianie spania w swoim łóżku;
  • powtarzające się koszmary senne, w których oddzielenie od bliskich jest głównym tematem;
  • poważny niepokój w sytuacji oddzielenia od bliskich z powodu wyjazdu samego dziecka lub członków rodziny lub w sytuacji, gdy taka rozłąka jest spodziewana;
  • nadmierne zamartwianie się bezpieczeństwem członka rodziny; zamartwianie się zgubieniem się;
  • odmawianie chodzenia do szkoły;
  • lękliwość i niechęć do pozostawania samemu;
  • częste bóle brzucha, głowy uskarżanie się na stan zdrowia;
  • bóle mięśni lub napięcie mięśni;
  • nadmierne zamartwianie się swoim bezpieczeństwem;
  • nadmierna „przylepność”, nawet, gdy dziecko jest w domu z rodzicami;
  • objawy paniki lub wybuchy złości w sytuacji separacji od bliskich.

Diagnoza i leczenie lęku separacyjnego

Lęk separacyjny diagnozowany jest przez psychologa lub psychiatrę dziecięcego.  Leczenie polega na psychoterapii dziecka, pracy z rodzicami lub całą rodziną i, o ile to możliwe, współpracy ze szkołą lub przedszkolem dziecka.  W najbardziej nasilonych przypadkach może by zaproponowane leczenie farmakologiczne.   Wczesne zdiagnozowanie i leczenie mogą znacznie złagodzić nasilenie lęku, przywrócić dziecku możliwość normalnego rozwoju i poprawić jakość kontaktów dziecka lub młodego człowieka z rówieśnikami.

LĘK UOGÓLNIONY

Zespół lęku uogólnionego (GAD; lęk uogólniony) to chroniczne, nadmierne zamartwianie się i lęk, które zdają się nie mieć żadnej konkretnej przyczyny. Dzieci i adolescenci z lękiem uogólnionym często bardzo się martwią  o to, co będzie, tym, co było, tym, czy będą akceptowane przez innych, sprawami rodziny, swoimi możliwościami i nauką w szkole.

Jakie są objawy zespołu lęku uogólnionego (GAD)?

W przeciwieństwie do dorosłych dzieci i młodzież z GAD często nie zdają sobie sprawy, że poziom ich lęku jest nieadekwatny do poziomu zagrożenia.  Dlatego często oczekują i wymagają wsparcia i potwierdzania ich bezpieczeństwa u dorosłych.

Jakie są objawy GAD?

Najbardziej powszechne objawy GAD to:

  • wiele zmartwień związanych z tym, co może się zdarzyć; 
  • liczne zmartwienia związane z kolegami, szkołą i innymi zajęciami;
  • ciągłe myśli i lęki dotyczące bezpieczeństwa własnego i bliskich;
  • odmawianie chodzenia do szkoły;
  • częste skarżenie się na bóle brzucha, głowy, itp.;
  • bóle i napinanie mięśni;
  • zaburzenia snu;
  • ciągłe tulenie się do członków rodziny; uczucie ściskania w gardle;
  • zmęczenie;
  • trudności w koncentracji; 
  • irytacja;
  • niemożność zrelaksowania się.

Diagnoza i leczenie GAD

Lęk uogólniony diagnozowany jest przez psychologa lub psychiatrę dziecięcego.  Leczenie polega na psychoterapii dziecka, pracy z rodzicami lub całą rodziną i, o ile to możliwe, współpracy ze szkołą lub przedszkolem dziecka.  W najbardziej nasilonych przypadkach może by zaproponowane leczenie farmakologiczne.   Wczesne zdiagnozowanie i leczenie mogą znacznie złagodzić nasilenie lęku, przywrócić dziecku możliwość normalnego rozwoju i poprawić jakość kontaktów dziecka lub młodego człowieka z rówieśnikami.

ZABURZENIE OBSESYJNO-KOMPULSYWNE

Zaburzenie obsesyjno-kompulsywne (OCD; nerwica natręctw) to zaburzenie lękowe, w którym osoba nadmiernie zamartwia się, boi lub przejmuje nierealnym zagrożeniem i próbuje sobie radzić z uczuciem lęku poprzez wykonywanie zrytualizowanych lub wyspecjalizowanych czynności.  Często powtarzające się zakłócające myśli i obrazy nazywane są obsesjami lub myślami natrętnymi, a rytualne czynności wykonywane, by się ich pozbyć lub zapobiec „katastrofie”  to kompulsje lub czynności natrętne.

Pewna doza obsesji i kompulsji pojawia się u każdego dziecka i jest prawidłowa.  Przedszkolaki np często mają jakieś rytuały wokół jedzenia, kąpieli i chodzenia spać, co pozwala im uporządkować i zrozumieć otaczający je świat. Dzieci w szkole podstawowej często rytualizują zabawy i gry zespołowe, namiętnie coś zbierają i porządkują zbiory.  Rytuały te pomagają im bezpieczniej uczestniczyć w świecie społecznym i panować nad lękiem związanym z chaosem.  Gdy mamy do czynienia z OCD - natrętne, obsesyjne myśli budzą silny niepokój i lęk, a kompulsje stają się tak częste, że zakłócają normalne, codzienne funkcjonowanie dziecka.

Co jest przyczyną  i kto choruje na OCD?

Przyczyna OCD nie jest znana.  Badania wskazują na neurobiologiczną przyczynę OCD (deficyt neuroprzekaźnika zwanego serotoniną).  Ponadto, fakt, że OCD częściej (ale nie zawsze) występuje u osób, u których w rodzinach były osoby z OCD wskazuje na genetyczne podłoże zaburzenia.

OCD diagnozowane jest czasem u dzieci, jednakże jest to przede wszystkim dość powszechna choroba występująca wśród młodzieży, pojawiająca się zwykle ok. 15 roku życia.  Częściej zapadają na nią chłopcy niż dziewczyny.

Jakie są objawy OCD?

Najczęściej obserwowane objawy OCD to: 

  • bardzo silne koncentrowanie się na zarazkach, brudzie i zakażeniu;
  • ciągle pojawiające się wątpliwości (np. czy na pewno drzwi są zamknięte);
  • natrętne myśli dotyczące przemocy, skrzywdzenia kogoś, zabicia lub zrobienia krzywdy sobie;
  • spędzanie dużej ilości czasu na dotykaniu przedmiotów, liczeniu, myśleniu o liczbach lub sekwencjach;
  • nadmierne zwracanie uwagi na symetrię, porządek, dokładność;
  • natrętne myśli na temat dokonywania odrażających aktów seksualnych lub zakazanych zachowań;
  • niechciane myśli przeczące wierzeniom religijnym osoby;
  • bardzo silna potrzeba, by wiedzieć lub pamiętać o bardzo mało istotnych strawach;
  • nadmierne koncentrowanie się na szczegółach;
  • nadmierne zamartwianie się, że coś strasznego się może wydarzyć;
  • agresywne myśli, impulsy i zachowania.

Diagnozowanie i leczenie OCD

Diagnozę stawia lekarz psychiatra i/lub psycholog kliniczny po przeprowadzeniu wnikliwego wywiadu i badania.  W przypadku dzieci i młodzieży postawienie diagnozy OCD możliwe jest wtedy, gdy obsesje i kompulsje z nimi związane (np. mycie rąk, sprawdzanie zamków) są na tyle uciążliwe i częste, że negatywnie wpływają na jakość życia dziecka.  W większości przypadków zachowania kompulsywne zabierają więcej niż godzinę dziennie, a niepokój i lęk z nimi związane negatywnie wpływają na intelektualne funkcjonowanie dziecka.  Warto również pamiętać, że o ile dorośli z OCD przeważnie zdają sobie sprawę, że ich zachowanie jest nieco niezwykłe,  dzieci i adolescenci często nie potrafią dostrzec nieracjonalności czy dziwaczności swojego zachowania lub myśli.

OCD jest skutecznie leczone – zwykle w wyniku łączenia psychoterapii i farmakoterapii.  Badania kliniczne wskazują na dużą skuteczność psychoterapii poznawczo-behawioralnej w leczeniu OCD.  Terapia poznawcza koncentruje się na pomocy dziecku czy adolescentowi w zrozumieniu jego lęków i nauczeniu go nowych, bardziej skutecznych sposobów radzenia sobie z nimi. Behawioralny komponent terapii ma na celu pomóc pacjentowi i jego rodzicom w ograniczeniu i zmianie zachowań kompulsywnych.  Udział rodziców w leczeniu OCD i innych zaburzeń lękowych jest bardzo ważny.

FOBIE

Co to jest fobia?

Fobia to uporczywy strach przed określonymi sytuacjami (np. zamknietymi pomieszczeniami) czy obiektami (np. zwierzętami, widokiem krwi), który jest obiektywnie nadmierny i nieuzasadniony. U dzieci i młodzieży lęk musi być obecny, przez co najmniej  sześć miesięcy, by był zdiagnozowany jako fobia (a nie jako lęk przemijający, pojawiający się w rozwoju większości dzieci)

Rodzaje fobii występujące u dzieci i młodzieży:

  • fobie specyficzne (tj. związane z określonym obiektem lub sytuacją)
  • ataki paniki z agorafobią lub bez agorafobii
  • fobia społeczna (lęk w sytuacjach, w których dziecko przebywa w grupie rówieśniczej,)
  • mutyzm wybiórczy (niemożność mówienia w określonych sytuacjach społecznych, przy zachowanej zdolności do mówienia w innych; w innych klasyfikacjach może być traktowany nie jako zaburzenie lękowe)

Co jest przyczyną fobii?

Badania wskazują na genetyczne i środowiskowe podłoże fobii.

Kogo jest podatny na fobie?

Zaburzenia lękowe dotykają osoby w każdym wieku.
Występowanie specyficznych fobii u dzieci szacuje się na od 1 do aż 9,5%.
Fobie społeczne dotyczą tylko ok. 1,4%  dzieci i adolescentów.
Ataki paniki mogą pojawić się w każdym wieku, najczęściej jednak pierwszy atak występuje w okresie adolescencji lub wczesnej dorosłości. 

Symptomy, jakie można zaobserwować u dziecka lub adolescenta z fobią:

• przyspieszone bicie serca
• pocenie się
• drżenie
• trudności ze złapaniem powietrza
• uczucie duszenia się
• ucisk w klatce piersiowej
• ból brzucha
• uczucie omdlewania i zawroty głowy
• lęk przed utratą kontroli lub zwariowaniem
• lęk przed śmiercią
• odrętwienie
• dreszcze lub ataki gorąca

Jak się diagnozuje fobie?

Diagnozę zaburzenia lękowego stawia psycholog lub psychiatra dziecięcy po wnikliwym wywiadzie. Rodzice obserwujący oznaki nadmiernego lęku u swojego dziecka powinni zgłosić się z nim na diagnozę i leczenie. Wcześnie podjęte leczenie zaburzeń lekowych może zapobiec powstaniu innych problemów w funkcjonowaniu emocjonalnym i społecznym dziecka.

Leczenie lęku u dzieci

Program leczenia opracowywany jest indywidualnie dla każdego dziecka, z uwzględnieniem:
• wieku, stanu zdrowia i historii medycznej dziecka
• rodzaju i głębokości fobii
• tolerancji i podatności dziecka na określone procedury terapeutyczne
• zakładanych przyczyn pojawienia się zaburzenia

Terapia może obejmować:
• terapię indywidualną dziecka
• terapię rodziny
• współpracę z rodzicami i nauczycielami dziecka
• w niektórych przypadkach również farmakoterapię

Zapobieganie fobii

Dotychczas nie są znane metody zapobiegania fobiom u dzieci. Wczesna diagnoza i podjęcie leczenia są bardzo ważne, ponieważ zapobiegają pogłębianiu się trudności oraz poprawiają jakość życia dzieci i młodzieży.

ZESPÓŁ STRESU POURAZOWEGO (PTSD)

Co to jest PTSD?

PTSD to upośledzający funkcjonowanie dziecka schorzenie, które często jest następstwem  przerażającego, zagrażającego życiu  fizycznego lub emocjonalnego wydarzenia.  Osoba, która przeżyła takie zdarzenie często miewa uporczywe, przerażające myśli i wspomnienia z nim związane.  PTSD u dzieci często staje się stanem chronicznym.

Co może być przyczyną PTSD?

PTSD może pojawić się po wydarzeniu, które:
• miało miejsce życiu dziecka
• miało miejsce w życiu osoby blisko związanej z dzieckiem
• dziecko obserwowało w charakterze świadka

Przykłady wydarzeń, które mogą wywołać PTSD jeżeli wystąpiły w życiu dziecka lub dziecko było ich  świadkiem:
• poważne wypadki (samochodu, pociągu, samolotu)
• żywioły (powodzie, trzęsienia ziemi);
• tragedie spowodowane przez człowieka (ataki terrorystyczne)
• bycie ofiarą ataku lub przemocy fizycznej (napadu, tortur, porwania itp.)
• molestowanie lub napaść seksualna
• przemoc psychiczna
• zaniedbanie

Jakie są symptomy PTSD?

Dzieci i adolescenci z zetknięciu z sytuacją, która przypomina im o traumatycznym wydarzeniu mogą doświadczać bardzo silnych emocjonalnych, intelektualnych i fizycznych zakłóceń w normalnym funkcjonowaniu. Niektóre z  nich mogą ciągle na nowo przeżywać traumę w formie koszmarów nocnych i zakłócających wspomnień w ciągu dnia. Mogą również doświadczać niektórych lub wszystkich z poniższych objawów:
• zakłócenia snu
• depresja
• większa podatność bycie przestraszonym
• utrata zainteresowania tym, co wcześniej sprawiało przyjemność i radość
• irytacja
• zwiększona agresja, a nawet stosowanie przemoc
• unikanie miejsc i sytuacji,  które przywołują określone wspomnienia
• natrętnie powracające  obrazy, zapachy, dźwięki i uczcia związane z wydarzeniem; osoba zwykle na wrażenie, że traumatyczne zdarzenie dzieje się na nowo
• problemy w szkole, trudności z koncentracją
• lęk przed śmiercią w młodym wieku
• zachowywanie się w sposób właściwy dla dzieci młodszych (np. ssanie kciuka, moczenie się)
• objawy fizyczne (bóle brzucha, głowy).

Jak się diagnozuje PTSD?

Nie u każdego dziecka, które przeżyło traumę rozwinie się PTSD. PTSD diagnozuje się tylko wtedy, gdy symptomy utrzymują się  dłużej niż miesiąc i w negatywny sposób wpływają na życie dziecka.  U osób z PTSD symptomy zwykle pojawiają się w ciągu trzech miesięcy po traumie, ale mogą pojawić się też miesiące lub lata po wydarzeniu.

Diagnozę PTSD stawia psycholog lub psychiatra dziecięcy po wnikliwym wywiadzie i badaniu.

Leczenie

Program leczenia opracowywany jest indywidualnie dla każdego dziecka, z uwzględnieniem:
• wieku, stanu zdrowia i historii medycznej dziecka
• zakresu objawów
• tolerancji i podatności dziecka na określone procedury terapeutyczne
• zakładanych przyczyn pojawienia się zaburzenia

PTSD można leczyć. Wczesna interwencja jest bardzo ważna, ponieważ może zredukować intensywność objawów i poprawić jakość życia dziecka. Terapia może obejmować:
• terapię indywidualną dziecka
• terapię rodziny
• współpracę z rodzicami i nauczycielami dziecka
• w niektórych przypadkach również farmakoterapię

Zapobieganie PTSD

Głównym sposobem zapobiegania PTSD jest redukowania prawdopodobieństwa wystąpienia wydarzeń traumatycznych w życiu dzieci poprzez:
• uczenie dzieci, że mogą powiedzieć NIE osobom, które je dotykają lub w jakikolwiek sposób sprawiają, że czują się źle;
• uczenie dzieci, że mogą i powinny powiedzieć osobie, której ufają, że ktoś w ich otoczeniu sprawia, że czują się źle.
Aby  zminimalizować potencjalne negatywne efekty ewidentnie traumatycznego zdarzenia ważne jest, by jak najszybciej – nawet przed pojawieniem się jakichkolwiek objawów - zwrócić się po poradę do specjalisty.
 

Powrót

Zaburzenia nastroju (depresja, dystymia, zespoły maniakalno-depresyjne, zachowania i próby samobójcze)

Zaburzenia nastroju (zaburzenia afektywne)

Diagnoza zaburzeń nastroju u dzieci i młodzieży jest trudniejsza aniżeli u dorosłych, ponieważ dzieci nie zawsze potrafią mówić o swoich uczuciach. Ponadto, objawy u dzieci i młodzieży różnią się od tych, które występują u dorosłych. Wg amerykańskiego National Institute of Mental Heath, na zaburzenia nastroju cierpi coraz więcej młodych osób, co wiąże się z poważniejszymi problemami z nastrojem w wieku dorosłym.

Co jest przyczyną zaburzeń nastroju?

W literaturze przedmiotu najczęściej mówi się o zachwianiu równowagi chemicznej w mózgu, spowodowanej niewłaściwym działaniem tzw. neurotransmiterów, odpowiedzialnych za regulację wydzielania „hormonów przyjemności” (endorfin). Za przyczynę zaburzeń nastroju uważa się też trudne dla dziecka zmiany życiowe. Problemy z nastrojem mają również związek z dziedziczeniem.

Kto cierpi na zaburzenia nastroju?

Dzieci, których matka lub ojciec cierpi na zaburzenia nastroju, mają ponad 50 procent szans, że sytuacja ta powtórzy się u nich. Jednakże, negatywne wydarzenia życiowe i stres mogą przyczynić się do zmniejszenia „odporności” na smutek i inne negatywne emocje. Depresję mogą wywołać takie wydarzenia jak: rozwód rodziców, śmierć bliskiej osoby, zerwanie z chłopakiem/dziewczyną, pogorszenie się ocen w szkole.

Jak pokazują wyniki badań, 7-14% dzieci doświadcza epizodu tzw. dużej depresji przed ukończeniem 15 roku życia. 20-30% dorosłych z zaburzeniem dwubiegunowym doświadcza pierwszego epizodu przed 20 rokiem życia. Szansa na zachorowanie na zaburzenie dwubiegunowe wynosi 1% w ogólnej populacji. Na 100.000 adolescentów, 2.000-3.000 cierpi za zaburzenia nastroju, z czego 8-10 popełni samobójstwo.  Wśród kobiet, 5-9% cierpi na depresję, zaś wśród mężczyzn – 3-4%.

Jakie są rodzaje zaburzeń nastroju?

Najczęściej występujące u dzieci i młodzieży to: 

  • duża depresja – utrzymujący się dwa tygodnie depresyjny nastrój, poirytowanie lub wyraźny spadek zainteresowań i odczuwania przyjemności, które wiążą się z codzienną aktywnością. Obecne są również inne objawy zaburzenia nastroju.
  • dystymia – chroniczny depresyjny nastrój lub poirytowanie, utrzymujący się przez przynajmniej rok.
  • mania z depresją (zaburzenie dwubiegunowe) – przynajmniej jeden epizod depresyjny trwający przynajmniej dwa tygodnie i przynajmniej jeden okres nastroju maniakalnego (wciąż rosnącego) trwający przynajmniej jeden tydzień.
  • zaburzenia nastroju wywołane chorobami somatycznymi – wiele chorób takich jak nowotwór, uszkodzenia ciała, infekcje i różne choroby chroniczne, może wywołać symptomy depresji
  • zaburzenia nastroju wywołane nadużywaniem substancji psychoaktywnych – symptomy depresji, które występują na skutek działania leków, narkotyków, toksyn i innych form leczenia.

Jakie są objawy zaburzeń depresyjnych?

Dzieci, w zależności od ich wieku i rodzaju zaburzeń nastroju, mogą mieć różne objawy depresji. Objawy te będą też różnie doświadczane. Do najczęściej występujących należą:

  • utrzymujące się odczuwanie smutku
  • uczucia beznadziejności i bezradności
  • niska samoocena
  • poczucie nieadekwatności
  • nadmierne poczucie winy
  • myśli, że chciałoby się umrzeć
  • utrata zainteresowania codziennymi czynnościami lub zainteresowaniami
  • trudności w relacjach z innymi ludźmi
  • zmiany apetytu lub wagi
  • spadek energii
  • trudności z koncentracją uwagi
  • trudności z podejmowaniem decyzji
  • myśli lub próby samobójcze [czytaj dalej]
  • częste narzekania na zdrowie (np. bóle głowy, żołądka, zmęczenie)
  • wagary lub groźby ucieczki z domu
  • nadmierna wrażliwość na porażkę lub odrzucenie
  • łatwe irytowanie się, wrogość, agresja

W przypadku zaburzeń nastroju, odczucia te są bardziej intensywne od tych, które dzieci i młodzież doświadczają od czasu do czasu.

Inne symptomy (u adolescentów):

  • trudności z nauką
  • ciągłe odczuwanie złości
  • zachowania buntownicze
  • kłopoty z rodziną
  • trudności w relacjach z przyjaciółmi i rówieśnikami

Te objawy zaburzeń nastroju mogą przypominać inne stany i problemy psychiatryczne. Zawsze należy skonsultować się z lekarzem rodzinnym lub pediatrą, który zajmuje się dzieckiem.

Jak są diagnozowane zaburzenia nastroju?

Zaburzenia nastroju są poważną chorobą. Nie są rezultatem niedostatecznej opieki rodzicielskiej lub czymś, z czego dziecko „po prostu wyjdzie”.
Zaburzenia te diagnozowane są przez psychiatrę dziecięcego lub innego specjalistę zajmującego się zdrowiem psychicznym. Pomocne w diagnozie są rozmowy z rodzicami i opinie nauczycieli.

Leczenie zaburzeń nastroju

Leczenia zaburzeń nastroju dokonuje się na podstawie:

  • wieku dziecka, stanu jego zdrowia i historii przebytych chorób
  • stopnia nasilenia objawów
  • rodzaju zaburzenia
  • tolerancji dziecka na specyficzne leki, procedury lub terapie
  • oczekiwań co do przebiegu choroby
  • opinii lub preferencji rodziców

Leczenie zaburzeń nastroju jest efektywne, ale zanim się je rozpocznie, powinno dokonać się bardzo dokładnej diagnozy dziecka i rodziny.

Metody leczenia:
- leki przeciwdepresyjne – bardzo efektywne w połączeniu z psychoterapią
- psychoterapia – najczęściej poznawczo-behawioralna i/lub interpersonalna; skupia się na zmienionym sposobie widzenia siebie i środowiska przez dziecko, relacjach z innymi, identyfikowaniu stresorów w środowisku dziecka i nauce, jak sobie z nimi radzić
- terapia rodzinna
- konsultacje ze szkołą dziecka

Rola rodziców jest szczególnie istotna.

Zapobieganie zaburzeniom nastroju

Jak dotąd, nie ma narzędzi do zmniejszania częstości występowania tych zaburzeń u dzieci. Wczesna interwencja, jednakże, może zmniejszyć ciężkość objawów, pomóc dziecku w jego normalnym rozwoju oraz poprawić jakość życia.

Ryzyko samobójstwa u nastolatków

Czym jest zachowanie samobójcze?

Zachowanie samobójcze jest definiowane jako zaabsorbowanie myśli lub działanie, które skupia się na dobrowolnym spowodowaniu śmierci własnej osoby. Idea samobójstwa odnosi się do myśli na temat samobójstwa lub chęci odebrania sobie życia. Zachowanie samobójcze to działania podejmowane przez kogoś, kto rozważa lub przygotowuje się do spowodowania własnej śmierci. Próba samobójcza zwykle odnosi się do działania, które ma wywołać śmierć, ale które to działanie nie przynosi oczekiwanego rezultatu, lecz poważne uszkodzenie ciała. Samobójstwo ma związek z intencjonalnym odebraniem sobie życia.

Co sprawia, że nastolatki chcą odebrać sobie życie?

Okres adolescencji obfituje w wiele stresujących zmian rozwojowych – zmiany ciała, zmiany sposobu myślenia i odczuwania. Silne uczucia pomieszania, lęku, niepewności, presja otoczenia, by osiągać sukcesy w szkole, jak również konieczność myślenia o różnych sprawach w nowy sposób, wpływają na zdolności nastolatków do rozwiązywania problemów i podejmowania decyzji. Przykre i przytłaczające mogą być dla niektórych nastolatków zmiany rozwojowe, tym bardziej, jeśli nakładają się na nie tak ważne wydarzenia życiowe jak rozwód rodziców, zmiana otoczenia, zmiana przyjaciół, trudności w szkole i inne straty. Samobójstwo może wtedy wydawać się dobrym rozwiązaniem. Aż 12-25% starszych dzieci i adolescentów doświadcza różnych form myśli na temat samobójstwa (idea samobójstwa) od czasu do czasu. Ryzyko próby samobójczej rośnie wtedy, gdy emocje lub myśli utrzymują się, a zachowanie zmienia zgodnie z nimi (plany samobójcze).

Co wiemy na temat samobójstw wśród nastolatków?

Kilka ostatnich dekad pokazuje, że liczba samobójstwa wśród młodych ludzi dramatycznie rośnie. Na 8-25 prób samobójczych, aż jedna jest skuteczna. Najważniejszymi czynnikami ryzyka popełnienia samobójstwa są: depresja, nadużywanie substancji psychoaktywnych, zachowania agresywne lub niszczycielskie. Samobójstwo częściej popełniają chłopcy. Dziewczęta podejmują więcej prób samobójczych.

Jakie są czynniki ryzyka popełnienia samobójstwa?

Czynniki te mogą zmieniać się w czasie i zależą od wieku, płci, kulturowych i społecznych wpływów. Zwykle występuje kilka czynników ryzyka. Oto niektóre z nich:

  • jedno lub więcej zaburzeń psychicznych lub nadużywanie substancji psychoaktywnych
  • zachowania impulsywne
  • nieoczekiwane wydarzenia życiowe lub strata (np. śmierć, rozwód rodziców)
  • zaburzenie psychiczne lub nadużywanie substancji psychoaktywnych w rodzinie
  • samobójstwo w rodzinie
  • przemoc w rodzinie (fizyczna, seksualna, werbalna/emocjonalna)
  • wcześniejsza próba samobójcza
  • broń palna w domu
  • uwięzienie
  • doświadczenie czyjegoś samobójstwa (rodzina, rówieśnicy, ale również wiadomości w mediach, książka)

Sygnały ostrzegawcze (myśli, odczucia, zachowania)

Wiele sygnałów ostrzegawczych to także objawy depresji. Obserwacja następujących zachowań przez rodziców i opiekunów może być pomocna w rozpoznaniu osób, które myślą o podjęciu próby samobójczej:

  • zmiany w nawykach związanych z jedzeniem i snem
  • spadek zainteresowań codziennymi czynnościami
  • wycofanie od rodziców i przyjaciół
  • wybuchy złości i ucieczki
  • picie alkoholu i zażywanie narkotyków
  • nie dbanie o wygląd zewnętrzny
  • nadmierne podejmowanie ryzyka
  • zaabsorbowanie śmiercią i umieraniem
  • depresja lub zaburzenia dwubiegunowe, w których występują halucynacje słuchowe nakazujące zranienie własnej osoby
  • skargi na bóle brzucha, bóle głowy i zmęczenie
  • utrata zainteresowania szkołą lub pracami domowymi
  • uczucie nudy
  • trudności ze skupieniem uwagi
  • pragnienie śmierci
  • brak odpowiedzi na pochwałę
  • plany by popełnić samobójstwo, takie jak:
    - werbalizacje: „chcę się zabić” lub „zamierzam popełnić samobójstwo”
    - stwierdzenia typu: „nie będę już więcej problemem” lub, jeśli coś mi się stanie, chcę żebyś wiedział…”
    - oddawanie ulubionych przedmiotów; wyrzucanie ważnych rzeczy osobistych ze słowami: „już nie będę tego potrzebować”
    - nagła wesołość po okresie depresji (nie chodzi o zaburzenie dwubiegunowe)
    - wypowiadanie dziwnych myśli
    - pisanie jednego lub więcej listów pożegnalnych

GROŹBY SAMOBÓJSTWA TO WYRAZ DESPERACJI I WOŁANIA O POMOC. Samobójcze odczucia, myśli, zachowania lub plany należy ZAWSZE TRAKTOWAĆ BARDZO POWAŻNIE. KONIECZNE JEST NATYCHMIASTOWE SKONTAKTOWANIE SIĘ Z LEKARZEM.

Terapia osób z myślami i zachowaniami samobójczymi

Terapii odczuć i zachowań samobójczych dokonuje się na podstawie:

  • wieku dziecka, stanu jego zdrowia i historii przebytych chorób
  • stopnia nasilenia objawów
  • powagi problemu
  • tolerancji dziecka na specyficzne leki, procedury lub terapie
  • oczekiwań co do ryzyka samobójstwa
  • opinii lub preferencji rodziców

Każdy nastolatek, który miał próbę samobójczą, wymaga diagnozy psychiatrycznej i leczenia, dopóki nie poprawi się jego stan.

Leczenie zaczyna się szczegółowym wywiadem dotyczącym wydarzeń z 2, 3 ostatnich dni, przed próbą samobójczą. Dane z wywiadu z nastolatkiem i jego rodziną decydują o rodzaju leczenia. Może to być terapia indywidualna, terapia rodzinna lub, jeśli to konieczne, hospitalizacja w celu zapewnienia bezpiecznego środowiska. Rola rodziców w procesie terapeutycznym jest bardzo istotna.

Zapobieganie samobójstwom

Najlepszym sposobem by zapobiec samobójstwu i zachowaniu samobójczemu jest wczesna interwencja w przypadku zaburzeń psychicznych i tych, które związane są z nadużywaniem substancji psychoaktywnych. Ważna jest wówczas praca nad kontrolą zachowań agresywnych, jak również rozwijanie umiejętności radzenia sobie ze stresem.

Powrót

Zaburzenia rozwoju umiejętności szkolnych

Co to są zaburzenia umiejętności szkolnych?

Zaburzenia umiejętności szkolnych to trudności w nauce (czytaniu, pisaniu, matematyce). Dziecko, mające nawet dobre możliwości intelektualne, nie jest w stanie opanować przewidzianego dla danego etapu edukacji poziomu umiejętności pisania, czytania lub dokonywania operacji matematycznych.
Przykładami zaburzeń umiejętności szkolnych są:

  • Zaburzenia czytania (dysleksja)
  • Zaburzenia rozumowania matematycznego (dyskalkulia)
  • Zaburzenia pisania (dysortografia, dysgrafia)

Co jest przyczyną zaburzeń umiejętności szkolnych?

Wielu badaczy uważa, że czynniki takie jak:

  • predyspozycje genetyczne,
  • nieprawidłowości w okresie prenatalnym i wczesnodziecięcym oraz
  • urazy okołoporodowe

są związane z występowaniem zaburzeń umiejętności szkolnych.

Kogo dotykają zaburzenia umiejętności szkolnych?

Dane statystyczne wskazują na 10% – 30% populacji dzieci z problemami dyslektycznymi (częściej chłopcy niż dziewczynki).
Zaburzenia dyskalkuliczne dotykają około 1% populacji dzieci w wieku szkolnym.
Dysleksja występuje częściej u dzieci, których rodzice mieli trudności w opanowaniu umiejętności czytania.

Jakie są objawy zaburzeń umiejętności szkolnych?

Poniżej przedstawiamy najbardziej charakterystyczne objawy poszczególnych zaburzeń, ale należy pamiętać, że symptomy mogą być bardzo zróżnicowane u poszczególnych dzieci.

Charakterystyczne objawy trudności w czytaniu:

  • Wolne tempo czytania
  • Znacznie ograniczone rozumienie odczytanego tekstu
  • Trudności w rozpoznawaniu słów
  • Mylenie słów podobnych

Symptomy zaburzeń w rozumowaniu matematycznym:

 

  • Trudność w dokonywaniu operacji arytmetycznych na liczbach (dodawanie, odejmowanie, mnożenie i dzielenie)
  • Trudność w opanowaniu tabliczki mnożenia
  • Trudność w rozpoznawaniu znaków matematycznych
  • Słabe rozumienie operacji matematycznych
  • Trudność w odwzorowywaniu cyfr

Objawy zaburzeń pisania:

  • Trudność w opanowaniu prawidłowej pisowni ortograficznej i interpunkcji
  • Nieumiejętność zastosowania reguł pisowni
  • Trudność w formułowaniu zdań i wypowiedzi pisemnych
  • Niestaranne, mało czytelne pismo

Jak się diagnozuje zaburzenia umiejętności szkolnych?

Przejawy zaburzeń mogą być zaobserwowane przez rodziców lub nauczycieli – dziecko ma trudność w pisaniu i czytaniu, nie potrafi rozwiązywać zadań matematycznych, nie rozumie poleceń pisemnych, myli stronę prawą i lewą oraz litery i numery (np.: „b” z „d”, „12” z ”21”)
Diagnozę stawia psycholog po wnikliwym wywiadzie z rodzicami oraz badaniach psychologicznych dziecka.

Leczenie.

Program leczenia opracowywany jest indywidualnie dla każdego dziecka, psycholog dziecięcy uwzględnia w nim:

  • wieku, stanu zdrowia i historii medycznej dziecka
  • rodzaju i głębokości zaburzenia
  • tolerancji i podatności dziecka na określone procedury terapeutyczne
  • zakładanych przyczyn pojawienia się zaburzenia

Terapia może obejmować:

  • zajęcia reedukacyjne dziecka
  • terapię indywidualną dziecka
  • ścisłą współpracę z rodzicami i nauczycielami dziecka

Zapobieganie zaburzeniom umiejętności szkolnych:

Dotychczas nie są znane metody zapobiegania tego rodzaju zaburzeniom. Wczesna diagnoza i podjęcie leczenia są bardzo ważne ponieważ zapobiegają pogłębianiu się trudności szkolnych i pojawieniu się w ich następstwie zaburzeń zachowania.

Zespół Nasza oferta

Powrót

Całościowe zaburzenia w rozwoju (autyzm wczesnodziecięcy i zespół Aspergera)

Co to są całościowe zaburzenia rozwojowe (CZR)?

Całościowe zaburzenia rozwojowe zwykle diagnozowane są we wczesnym okresie życia dziecka. Dzieci z CZR mają trudności w rozwoju języka, komunikacji, socjalizacji i w rozwoju ruchowym. Przykładami CZR są:

  • autyzm wczesnodziecięcy;
  • zespół Aspergera;
  • zespół Retta;
  • dziecięce zaburzenie dezintegracyjne.

Co jest przyczyną CZR?

Przyczyny CZR nie są znane. Większość współczesnych badaczy uważa, że przyczyn należy szukać raczej w nieprawidłowościach rozwoju w okresie płodowym niż w relacjach emocjonalnych rodzice-dziecko (jak sądzono dawniej).

Kogo dotykają CZR?

CZR są bardzo rzadkie, choć informacje na temat częstości występowania są bardzo niespójne. W USA CZR diagnozowane są u pięciorga na 10.000 rodzących się dzieci. CZR częściej występują u chłopców, oprócz zespołu Retta, który prawie zawsze diagnozowany jest u dziewczynek.

Jakie są objawy CZR?

Poniżej przedstawiamy ogólnie charakterystykę poszczególnych zaburzeń, zwracając jednocześnie uwagę, że specyficzne objawy mogą być bardzo różne u różnych dzieci.

U dziecka z autyzmem

  • nie występują lub występują bardzo znikome interakcje z innymi osobami, w tym również z rodzicami (np zaburzony kontakt wzrokowy, fizyczny);
  • od początku bardzo wyraźnie zaburzona jest komunikacja językowa;
  • występują stereotypie ruchowe, przywiązanie do rytuałów, zainteresowanie światłami, poruszającymi się przedmiotami lub częściami obiektów;
  • obserwuje się brak tolerancji na hałas lub dużą wrażliwość na dźwięki;

Objawy dziecka z zespołem Aspergera to:

  • mieszczący się w granicach normy lub wręcz prawidłowy rozwój mowy, samodzielności, rozwoju intelektualnego i ciekawości świata;
  • wyraźne trudności w interakcjach społecznych, dotyczące a) zdobywania kolegów, b) dzielenia się pomysłami, osiągnięciami czy radościami, c) rozumienia i używania mimiki twarzy i języka ciała, d) utrzymywania kontaktu wzrokowego;
  • zachowania stereotypowe (często dziwaczne) lub/i ścisłe przestrzeganie rutyny;
  • bardzo intensywne zainteresowanie wyizolowanymi dziedzinami wiedzy.

Charakterystyczne symptomy zespołu Retta to:

  • prawidłowy przebieg ciąży, porodu, okresu noworodkowego;
  • prawidłowy rozwój w pierwszych 5-18 miesiącach życia; prawidłowy obwód głowy przy narodzinach

Po okresie normalnego rozwoju przez min. 5 miesięcy - obserwuje się następujące objawy:

  • głowa dziecka nie rośnie w oczekiwanym tempie w okresie między 5 a 48 miesiącem życia;
  • następuje utrata wcześniej nabytych umiejętności posługiwania się ręką (np sięganie i chwytanie przedmiotów) i rozwój stereotypowych ruchów (np wykręcanie dłoni);
  • utrata umiejętności społecznych, takich jak uśmiechanie się i utrzymywanie kontaktu wzrokowego (te zachowania mogą być przywrócone w późniejszym okresie);
  • utrata zdolności do chodzenia i wykonywania innych skoordynowanych ruchów;
  • znaczne zubożenie zdolności posługiwania się mową i rozumienia mowy;
  • bardzo poważne opóźnienie w rozwoju psychomotorycznym.

Symptomami dziecięcego zaburzenia dezintegracyjnego mogą być:

  • prawidłowy  rozwój w zakresie mowy, interakcji społecznych, relacji, zabawy i zachowań adaptacyjnych przynajmniej przez okres dwóch, a zwykle czterech lat;
  • poważna utrata umiejętności społecznych, komunikacyjnych i adaptacyjnych w krótkim okresie czasu (kilka miesięcy). Dzieci doświadczające zaburzeń dezintegracyjnych mogą bez żadnej oczywistej przyczyny lub choroby stać się lękowe, łatwo wpadające w gniew, negatywistyczne, nieposłuszne, dostawać ataków złości bez żadnego widocznego powodu. Z czasem dochodzi u nich do zupełnego zaniku mowy i rozumienia języka oraz do obniżenia zdolności intelektualnych.

Jak się diagnozuje CZR?

CZR diagnozuje się zwykle przed ukończeniem przez dziecko 3 roku życia.  Diagnozę najczęściej stawia psycholog lub psychiatra po przeprowadzeniu dokładnego wywiadu z rodzicami dziecka i wnikliwej obserwacji jego zachowania.
Wczesna i prawidłowa diagnoza jest bardzo ważna, ponieważ niektóre CZR torują drogę do rozwoju innym zaburzeniom psychicznym (np depresja, ADHD, zaburzenie obsesyjno-kompulsywne i schizofrenia). Wczesna interwencja może mieć ogromny wpływ na końcowy rezultat leczenia.

Leczenie
Plan leczenia opracowywany jest indywidualnie dla każdego dziecka w zależności od:

  • wieku, stanu zdrowia i historii medycznej dziecka,
  • głębokości zaburzenia,
  • rodzaju zaburzenia,
  • tolerancji i podatności dziecka na określone działania, procedury i terapie,
  • sytuacji rodzinnej

Terapia może obejmować:

  • psychoterapię indywidualną dziecka (z wykorzystaniem elementów terapii behawioralnej, opcji, integracji sensorycznej);
  • terapię grupową,
  • terapię logopedyczną;
  • psychoedukację dla rodziców

Zapobieganie CZR

Dotychczas nie są znane metody zapobiegania CZR.

Powrót

Psychiczna choroba matki lub ojca stanowi zagrożenie dla ich dzieci. Ryzyko, że one również zachorują, jest większe niż wśród dzieci, których rodzice nie maja problemów ze zdrowiem psychicznym. To ryzyko jest szczególnie wysokie, gdy rodzic ma schizofrenię, chorobę afektywną dwubiegunową, ciężką depresję lub jest uzależniony od alkoholu, leków czy narkotyków. Prawdopodobieństwo zachorowania jest jeszcze większe, gdy takie problemy mają obydwoje rodzice, ojciec i matka.

 

Podatność na zachorowanie bywa przekazywana na drodze genetycznej, ale niebezpieczne dla dziecka są także zaburzone zachowania i reakcje rodziców. Upośledzają one ich zdolność okazywania dziecku miłości i bycia dla niego trwałym wsparciem. Nieustabilizowane i nieprzewidywalne środowisko rodzinne sprzyja rozwojowi zaburzeń psychicznych u dziecka, zwłaszcza gdy dochodzi do rozpadu małżeństwa, a matka i ojciec nie radzą sobie z powinnościami rodzicielskimi.

 

Czynniki pozytywne, zmniejszające ryzyko:
• wiedza dziecka o tym, że jego rodzice są chorzy, więc nie można ich winić za pewne zachowania,
• stabilny dom rodzinny,
• poczucie bycia kochanym przez oboje rodziców,
• silna więź ze zdrowym rodzicem,
• wrodzona zrównoważona i pogodna osobowość dziecka,
• siła wewnętrzna i zdolności przystosowawcze dziecka,
• posiadanie przyjaciół,
• zainteresowanie nauką i dobre wyniki w szkole,
• zainteresowania pozaszkolne, hobby,
• pomoc z zewnątrz ukierunkowana na wzmacnianie więzi w rodzinie, np. poradnictwo małżeńskie i rodzicielskie.

 

Lekarze, terapeuci, pracownicy socjalni i wszyscy inni, którzy mają pod opieką osobą doroslą chorą psychicznie, powinni także interesować się tym, czy nie ma powodów do obaw o stan psychiczny i emocjonalny jej dzieci. W razie potrzeby powinni skierować dziecko na badania do psychiatry dziecięco-mlodzieżowego.

 

Terapia indywidualna lub rodzinna daje możliwość przezwyciężenia problemu, jakim są chorzy psychicznie rodzice, pomagając dziecku w zdrowym rozwoju. Psychiatra dziecięco-młodzieżowy wzmacnia pozytywne tendencje w rodzinie oraz silne strony w psychice dziecka. W toku terapii cała rodzina uczy się, jak zminimalizować negatywne oddziaływanie na dziecko choroby matki czy ojca.

 

Niestety, zbyt często lekarze, rodzina i otoczenie skupiają swoją uwagę na chorych psychicznie rodzicach, ignorując problemy mieszkających z nimi dzieci. Tymczasem pomoc dzieciom powinno się traktować jako integralną część programu leczenia rodziców.

(American Academy of Child and Adolescent Psychiatry)

W większości wypadków rodzice jako pierwsi zauważają, że dziecko nie radzi sobie z własnymi uczuciami, zachowaniami lub czynnikami w środowisku społecznym. Mogą zatem obserwować:

  • pojawienie się problemów w relacjach z rówieśnikami lub członkami rodziny;
  • obniżenie się wyników w nauce;
  •  zmiany w takich obszarach funkcjonowania jak sen, jedzenie i apetyt, wyrażanie emocji, zdolność do skupiania uwagi;
  • nadużywanie substancji psychoaktywnych;
  • zmiany w jakości kontaktu z dzieckiem.

Warto jednak pamiętać, że u dzieci w różnym wieku różnie mogą wyglądać symptomy potencjalnych problemów psychicznych. Poznanie najczęstszych wczesnych symptomów poważniejszych zaburzeń u dzieci w różnym wieku często pozwala na rozpoznanie problemu we wczesnej, w więc najbardziej podatnej na leczenie fazie. Dlatego proponujemy, by rodzice, którzy: 

  • podejrzewają, że ich dziecko ma problem w jakimkolwiek z powyższych obszarów; 
  • widzą, że dziecko samo sobie nie radzi z problemem; 
  • sami nie potrafią mu pomóc

szukali dla niego pomocy psychologicznej lub psychiatrycznej jak najwcześniej.  Być może okaże się, że obserwowany u dziecka objaw lub problem związany jest z łatwą do usunięcia przyczyną lub jest charakterystyczny dla zachowania dzieci tym wieku. Może jednak być też tak, że po wstępnej diagnozie psycholog lub psychiatra, razem z rodzicami, uzgodnią, że wskazane by było, by dziecko lub nawet cała rodzina skorzystali z  psychoterapii.

Poniżej podajemy niektóre wczesne symptomy potencjalnych problemów emocjonalnych, charakterystyczne dla różnych grup wiekowych, które wskazują na konieczność konsultacji ze specjalistą zdrowia psychicznego (psychologiem lub psychiatrą dziecięcym). Należy jednak zawsze pamiętać, że poniższe objawy mogą być również symptomami innych - niekoniecznie psychicznych -problemów zdrowotnych.

Jakie są symptomy potencjalnych problemów u dzieci najmłodszych?

Wczesnymi objawami trudności emocjonalnych niemowląt i małych dzieci najczęściej są:

  • opóźniony lub nierównomierny rozwój różnych sfer funkcjonowania dziecka: ruchowej, emocjonalnej, intelektualnej i społecznej;
  • intensywny lub częsty płacz lub „marudzenie”;
  • częste lub bardzo intensywne wybuchy złości (trwające dłużej niż kilka miesięcy);
  • częste choroby układu oddechowego;
  • utrzymujące się trudności z zasypianiem, częste budzenie się, koszmary nocne;
  • trudności w sferze jedzenia (szczególnie częste wymioty oraz nadmierne objadanie się);
  • niepokojące zmiany związane z wypróżnianiem się i oddawaniem moczu;
  • częste bóle brzucha, głowy;
  • nagłe zmiany w zachowaniu, pojawienie się niepokojących nawyków („brzydkich słów”, kradzieży, tików i in.);
  • częsty smutek, obniżony nastój;
  • brak energii, entuzjazmu;

Objawy te mogą – ale nie muszą – wskazywać, że w świecie potrzeb i emocji dziecka, mimo wysiłków rodziców, dzieje się coś niedobrego. Zatem, po wykonaniu niezbędnych badań medycznych, jeśli te nie wskażą na istnienie choroby fizycznej, warto udać się do psychologa dziecięcego. Warto pamiętać też o tym, że im młodsze dziecko tym częściej trudności emocjonalne sygnalizuje poprzez różne dolegliwości fizyczne. Dlatego sugerujemy, by rodzice niemowląt i dzieci do końca wieku przedszkolnego, a nawet dłużej - obok ogólnego stanu emocjonalnego malucha, obserwowali również trudne do wytłumaczenia z pediatrycznego punktu widzenia niedomagania fizyczne dziecka.

Jakie są symptomy potencjalnych problemów u dzieci w młodszym wieku szkolnym (6-12lat)?

Poniższe symptomy są najbardziej powszechnymi objawami problemów emocjonalnych, behawioralnych i/lub rozwojowych u dzieci w młodszym wieku szkolnym (6-12 lat) i sugerują konieczność konsultacji z psychologiem lub psychiatrą dziecięcym:

  • znaczne obniżenie wyników w nauce;
  • utrata zainteresowania szkołą;
  • unikanie podejmowania aktywności;
  • unikanie kontaktów z kolegami i/lub członkami rodziny;
  • zaburzenia snu (np koszmary i lęki nocne, bezsenność lub nadmierna senność);
  • wzmożona aktywność ruchowa i/lub trudności w koncentracji;
  • ciągła lub częsta agresja lub zachowania mające na celu wyładowanie się (przez okres dłuższy niż 6 miesięcy);
  • ciągłe lub częste akty buntu, sprzeciwianie się autorytetom (przez okres dłuższy niż 6 miesięcy);
  • odmowa chodzenia do szkoły;
  • odmowa brania udziału w zajęciach pozalekcyjnych i rodzinnych;
  • nadmierne zamartwianie się, obniżony nastrój i lęki;
  • nieadekwatne do przyczyny i występujące regularnie wybuchy złości.

Jakie są symptomy potencjalnych problemów u dzieci starszych i młodzieży (13+ lat)?

U dzieci starszych i młodzieży objawami potencjalnych problemów psychologicznych najczęściej są:

  • nagłe, znaczne obniżenie wyników w nauce lub utrata zainteresowania szkołą;
  • unikanie podejmowania aktywności;
  • unikanie kontaktów z rodziną i kolegami;
  • używanie środków psychoaktywnych (alkoholu, narkotyków);
  • zaburzenia snu (uporczywe koszmary nocne, bezsenność, nadmierna senność);
  • depresja (obniżony nastój, negatywizm, duże wahania nastroju);
  • zmiany apetytu (odmowa jedzenia, objadanie się, odmowa jedzenia niektórych produktów, częste wymioty, nagła zmiana wagi ciała);
  • ciągła lub częsta agresja lub zachowania mające na celu wyładowanie się (przez okres dłuższy niż 6 miesięcy);
  • ciągłe lub częste akty buntu, sprzeciwianie się autorytetom (przez okres dłuższy niż 6 miesięcy;
  • ciągłe lub częste wybuchy gniewu (przez okres dłuższy niż 6 miesięcy) lub nagłe pojawienie się epizodycznych ataków złości;
  • wagarowanie;
  • częste odmowy udziału w zajęciach szkolnych, rodzinnych, sportowych, towarzyskich;
  • nadmierne zamartwianie się i/lub lęk;
  • okaleczanie się;
  • grożenie sobie lub innym;
  • myśli o śmierci;
  • myśli lub mówienie o samobójstwie;
  • ucieczki z domu lub straszenie ucieczką;
  • zachowania destrukcyjne (wandalizm, przestępstwa kryminalne);
  • nieadekwatne do wieku zachowania seksualne;
  • kłamanie i oszukiwanie;
  • częste skarżenie się na dolegliwości fizyczne.

Na koniec jeszcze raz przypominamy, że symptomy potencjalnych problemów psychicznych mogą być podobne do symptomów charakterystycznych dla chorób fizycznych. W razie wątpliwości warto więc skonsultować się również z lekarzem pediatrą.

Strony